تأسف نبود، ولى تا نزديك مرز، پيش رفتم، يك گام بيشتر نمانده بود كه: براى هميشه خوشبخت شوم، اما اين كور دلِ متعصبِ لجوج، مرا از لب چشمه آب حيات، تشنه بازگرداند، و در گرداب بدبختى فرو برد.
«ذِكْر» در جمله بالا معنى وسيعى دارد، و تمام آيات الهى را كه در كتب آسمانى نازل شده، شامل مى‌شود، بلكه، هر چيز كه موجب بيدارى و آگاهى انسان باشد، در آن جمع است.
و در پايان آيه، مى‌گويد: «شيطان هميشه مخذول كننده انسان بوده است» «وَ كانَ الشَّيْطانُ لِلْا نْسانِ خَذُولًا».
چرا كه: انسان را به بيراهه‌ها و مناطق خطر مى‌كشاند، و بعد او را سرگردان رها كرده و به دنبال كار خود مى‌برد.
بايد توجه داشت كه: «خَذُول» صيغه مبالغه است، به معنى بسيار مخذول كننده.
حقيقت خذلان اين است: كسى دل به يارى ديگرى ببندد، ولى او درست در لحظات حساس، دست از كمك و ياريش بردارد.
در اين كه: جمله اخير (كانَ الشَّيْطانُ لِلْا نْسانِ خَذُولًا) گفتار خداوند به عنوان هشدار براى همه ظالمان و گمراهان، و يا دنباله گفتار اين افراد حسرت زده در قيامت است؟ مفسران دو تفسير ذكر كرده‌اند، و هر دو با معنى آيه متناسب است ولى گفتار خدا بودن، تناسب بيشترى دارد.
***
نكته:
نقش دوست در سرنوشت انسان
بدون شك عامل سازنده شخصيت انسان- بعد از اراده، خواست و تصميم