***
آن گاه، به عنوان استثناء بر اين سخن مى‌افزايد: «مگر كسى كه به حضور خدا بيايد در حالى كه قلب سليم (سالم از هر گونه شرك، كفر و آلودگى به گناه) داشته باشد» «إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ».
و به اين ترتيب، تنها سرمايه نجات‌بخش در قيامت، قلب سليم است، چه تعبير جامع و جالبى!
تعبيرى كه هم ايمان خالص و نيت پاك در آن وجود دارد، و هم هر گونه عمل صالح؛ چرا كه چنين قلب پاكى، ثمره‌اى جز عمل پاك نخواهد داشت.
و به تعبير ديگر، همان گونه كه قلب و روح انسان، در اعمال انسان مؤثر است اعمال او نيز بازتاب وسيعى در قلب و جان دارد، و آن را به رنگ خود- خواه رحمانى يا شيطانى- درمى‌آورند.
***
پس از آن، به شرح بهشت و دوزخ پرداخته، چنين مى‌گويد: «در آن هنگام بهشت به پرهيزگاران نزديك مى‌گردد» «وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ». «١»

***
«و دوزخ براى گمراهان آشكار مى‌شود» «وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغاوِينَ».
اين در حقيقت قبل از ورود آنها به بهشت و دوزخ است كه، هر يك از اين دو گروه منظره جايگاه خود را از نزديك مى‌بينند: مؤمنان مسرور و گمراهان وحشت زده مى‌شوند، و اين نخستين برنامه‌هاى پاداش و كيفر آنها است.
جالب اين كه، نمى‌گويد: پرهيزگاران را به بهشت نزديك مى‌كنند، بلكه مى‌گويد: بهشت را به آنها نزديك مى‌سازند و اين اشاره به مقام بسيار با عظمت و