مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٠ - بررسی بیان علامه ( ره ) ذیل سوره انبیاء

آن صورت است که میگوییم هر تغییری که رخ دهد کمال است؛ در حالی که ما میخواهیم ببینیم اصلًا فعل خدا حکیمانه است یا نه، بعد از این میتوانیم استدلال کنیم که این گندم که رشد میکند در حال رفتن به سوی کمالش میباشد.

استاد: نه، اجازه بدهید توضیح دهم که این نسبی و غیر نسبی با یکدیگر اشتباه نشود. در حرکتهای مکانی که یک شئ از اینجا حرکت میکند و به آنجا میرود، این نزدیک شدن و قرب، نسبی است، زیرا مثلًا فرض کنید که من اینجا نشستهام و آقای امامی آنجا نشسته است. یک وقت شما آقای امامی را معیار قرار میدهید. اگر یک شئ از اینجا حرکت کند و به سوی ایشان برود، لحظه به لحظه به ایشان نزدیک میشود. اگر در همان زمان مرا معیار قرار دهید آن شئ لحظه به لحظه از من دور میشود. در اینجا ملاک این است که ما چه چیزی را مبدأ و معیار قرار بدهیم؛ یعنی این مبدأ و معیار، نسبی و قراردادی است.

ولی یک چیزها هست که اینها امور نسبی نیستند، که این امر برمیگردد به خود وجود؛ یعنی یک شئ یک حد از وجود را دارد، بعد بدون آنکه آن حد از وجود را از دست بدهد، یک افزایشی، یک امر دیگری را به دست میآورد، اضافه بر آنچه که قبلًا داشته است.

اول به عنوان مثال این را ذکر میکنیم: فرض کنید کسی هزار تومان سرمایه دارد.

بعد کار میکند، فعالیت میکند و سرمایه خود را به دوهزار تومان، سپس به پنجهزار تومان و بعد به دههزار تومان میرساند. اینجا آیا سرمایهاش افزایش پیدا کرده یا نه؟

و به یک معنا کمال پیدا کرده یا نه؟ خوب، بله، اینجا نمیگوییم یک امر نسبی است.

اگر سرمایهاش از دههزار تومان به پانصد تومان و یا صد تومان برسد نقص پیدا کرده است.

- در اینجا چون ما معیار قرار دادهایم که «کمی» خوب نیست و «زیادی» خوب است.

استاد: نه، صحبت از خوبی و بدی نیست؛ کمال هست. کم و زیادی هست یا نه؟