است و وجودش یک چیز دیگر، و وجودش برای ذاتش حاضر است. «موجودٌ لذاته» یعنی موجودٌ لا لغیره. آن معنایی که ما از آن به «حضور ذات برای ذات» تعبیر میکنیم، همین است که ذات از خود پنهان نیست، آن مناط غیبت که ماده و علائق ماده باشد وجود ندارد. این ذات به اعتبار اینکه خودش برای خودش حاضر است، یعنی به اعتبار حاضر شدن خودش برای خودش، میگوییم معقول است؛ و به اعتبار اینکه خودش است آن چیزی که خودش برای او حاضر است، [و به عبارت دیگر به اعتبار اینکه خودش برای خودش حاضر است،] میگوییم عاقل است؛ و به اعتبار اینکه در اینجا همین ذاتْ حضور است، یک چیزی غیر ذات نیست که مناط حضور باشد، [میگوییم عقل است.] وقتی «حاضر» و «حاضر شده» یکی بود قهراً «حضور» هم یک چیز جداگانهای نخواهد بود.

این است که شیخ کوشش دارد این مطلب را اثبات کند که شما از این سه مفهوم مغایرت عینی نفهمید. در مواردی که احیاناً شما میبینید مغایرت هست به این علت نیست که این مفاهیم اقتضا کردهاند. آن، خصوصیت مورد است که اثنینیت را اقتضا میکند؛ مثل عمل «خوردن» که در مفهوم این عمل، فاعلیت و قابلیت وجود دارد، یعنی چیزی را به صورتی درآوردن که قابل هضم باشد. خوردن، یک چنین چیزی است؛ چیزی که قبلًا از چیز دیگری جداست، آن را به صورت یک امر قابل جذب و قابل هضم درآوردن. اینجا به اعتبار اینکه یک قابلیتی باید در کنار فاعلیت وجود داشته باشد اثنینیت لازم است؛ نه اینکه هرجا لفظ «فاعل» و لفظ «مفعول» و یک مصدر داشتیم بگوییم که هیأت فاعل و هیأت مفعول و هیأت مصدر سه چیز جداگانه را اقتضا میکنند.

مغایرت مفاهیم در بحث « علیت » به معنی مغایرت در وجود نیست

ما این را در اصول فلسفه در باب «ایجاد» گفتهایم. ایجاد یعنی چه؟ ایجاد یعنی اعطاء وجود، وجود دادن. آنگاه میگوییم که آیا از نظر مفهوم، میان مفهوم وجود دادن با مفهوم پول دادن فرق است؟ نه، فقط اینجا بجای وجود، پول را گذاشتهایم و آنجا بجای پول، و چه بگوییم اعطاء پول کرد؛ یعنی مفهومها با یکدیگر مساویند؛ چه بگوییم اعطاء وجود کرد، و چه بگوییم اعطاء پول کرد؛ یعنی هر دو از نظر مفهوم همسنگ