مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩٤ - ترتب خیرات و مصالح بر شرور

باشیم.

ترتب خیرات و مصالح بر شرور

مسأله دیگری که این حکما متعرض آن هستند این است که شرور نه تنها ملازم با یک سلسله خیرات قبلی هستند و وجودشان مقارن و بلکه به یک اعتبار معلول و تابع قهری آن خیرات است که اگر آن خیرات باشند این شرور و عدمیات هم باید باشند و اگر بناست که این عدمیاتِ تابع نباشند متبوعشان هم نخواهد بود، قطع نظر از این امر، یک چیز دیگر هم هست: خود این شرور، متبوع یک سلسله خیراتند؛ یعنی یک سلسله خیرات کثیر است که آن خیرات کثیر وجودشان مشروط به این شرور است؛ یعنی تا این شرور نباشند آن خیرات هرگز محقق نمیشوند. پس بر شرور یک سلسله خیرات و یک سلسله مصالح مترتب میشوند.

مسأله دوم این بود که برخی شرور بر یک سلسله خیرات مترتبند و توابع قهری یک سلسله خیرات هستند، توابع قهری لاینفک. این بحث سوم ما این است که یک سلسله خیرات و مصالح تابعهای قهری این شرورند، و این شرور متبوعهای الزامی آن سلسله خیرات میباشند، که اگر فرض هم بکنیم که این شرور را از متبوعهای خودشان میتوانیم تفکیک کنیم و از بین ببریم، از بین بردن اینها ملازم است با سد باب یک سلسله خیرات.

حکما تا اینجا سه مسأله را مطرح کردهاند: مسأله عدمی بودن شرور، مسأله اینکه شرور توابع قهری یک سلسله خیرات هستند، و مسأله اینکه شرور متبوع یک سلسله خیرات هستند و آن خیرات توابع قهری این سلسله شرور هستند.

از این سه، غالباً اذهان عامه به این سومی توجه دارد و آن چنین است که هر امر شری که برسد اذهان متوجه میشوند، چون خیلی نظیرش را دیدهاند که وقتی یک شری رسیده به دنبال این شر یک مصلحتی بوده است، بعد گفتهاند که عجب! چه خیری بود! چه مصلحتی بود که چنین حادثهای پیش آمد! اگر چنین حادثه بدی پیش نمیآمد بعد چنین و چنان میشد، فلان حادثه خیر پیش نمیآمد، یا فلان شر بزرگتر پیش میآمد. این مسأله همان است که میگویند همه شرور عالم مبتنی بر یک سلسله مصالح است. مصالح یعنی توابع خیری که از برای شرور است. خوب، این سه مسأله تا اینجا.