مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٢ - آیا تفاوت و تمایز به فصلهای عدمی ممکن است؟

آیا تفاوت و تمایز به فصلهای عدمی ممکن است؟

لقائل أن یقول: چه لزومی دارد که ما برای هر حیوانی یک فصل وجودی قائل شویم؟ ممکن است بعضی حیوانات فصلشان عدمی باشد؛ یعنی امتیاز یک نوع از نوع دیگر ممکن است به این باشد که آن کمالی را که نوع دیگر دارد این ندارد. به طور کلی در انواعی که قابل شدت و ضعف هستند و قابلیت تکامل ذاتی در آنها هست و قابلیت اشتداد جهت ذاتی در آنها هست، و به تعبیر دیگر در ماهیتهایی که به نوعی مشککند و تشکیک در افرادشان هست، مانعی ندارد که امتیاز نوعی از نوع دیگر به یک فصل عدمی باشد. این یک فرضی است که مطرح میکنیم و ممکن است کسی بگوید و مانعی ندارد که به صورت یک سؤال مطرح شود. مثلًا تفاوت الاغ با انسان به این نیست که انسان حیوان است با یک فصل وجودی، و الاغ حیوان است با یک فصل وجودی دیگر. بلکه الاغ حیوانی است که فقط حیوانیت را دارد و انسان حیوان است بعلاوه شئ دیگر؛ یعنی چنین نیست که در الاغ یک امر وجودی باشد که در انسان وجود نداشته باشد. الاغ فقط حیوان است و فقط همان را دارد، و انسان حیوان است بعلاوه شئ دیگر که عبارت است از ناطقیت.

معنای این سخن این است که حیوانیت در یک جا نوع باشد و در جای دیگر جنس، حیوانیت در الاغ نوع باشد و در انسان جنس، و در عین حال یک چیز است که در یک جا نوع است و در یک جا جنس.

کما اینکه در باب خط هم کسی [میتواند] ادعا کند که عیناً همینجور است. خط نیممتری و خط یک متری دو نوع هستند که اختلافشان با یکدیگر در این است که یکی چیزی دارد که دیگری آن را ندارد، و آن دیگری چیزی را ندارد که آن اوّلی دارد، ولی هردو مشترکاً یک امر را دارند. خوب، این فرض است.

سؤال: استاد، در باب تشکیک میگویند؟ استاد: تقریباً نوعی تشکیک میشود، حالا نوعی تشکیک به این شکل. در باب اعداد هم عیناً همین حرف هست، و در این مورد بیشتر میشود این حرف را گفت.

مثلًا ببینید: هر عددی عدد پایینتر از خودش است بعلاوه یک واحد. عدد ٥ همان عدد ٤ است بعلاوه ١، و عدد ٤ همان عدد ٤ است بدون بعلاوه ١ یا ٢ یا ٣ و یا چیز