مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢١ - بیان شیخ در وجوه مختلف تعدد واجب الوجود

هرکدام یک خصوصیت فصلی دارند.

یا اینکه وجه امتیازشان به این است که یکی از آنها یک خصوصیت وجودی دارد و دیگری آن خصوصیت وجودی را ندارد؛ این هم یک فرضی است؛ مثل چی؟

این که دو چیز داشته باشیم که هردو در یک امر مشترک باشند و یکی از آنها آن مشترک را داشته باشد بعلاوه یک امر دیگر، و دیگری آن مشترک را داشته باشد ولی آن امرِ بعلاوه را نداشته باشد؛ یعنی فرقش با آن دیگری این است که آن علاوه را ندارد. ببینید: ما در مواردی نظیر این را داریم؛ حال آن خصوصیتش چیست؟ مثلًا خط نیممتری و خط یک متری دو چیز هستند و متمایز از یکدیگرند و وجه مشترک هم با یکدیگر دارند. وجه مشترکشان این است که هر دو خط هستند و بلکه هر دو خطی هستند که در این جهت مشترکند که به اندازه نیممتر، هم این از خط بودن برخوردار است و هم آن. اما از این جهت متمایزند که خط یکمتری در واقع خط نیممتری است بعلاوه نیممتر دیگر، و خط نیممتری فقط همین نیممتر را دارد بدون اینکه آن نیممتر دیگر به آن ضمیمه شده باشد.

پس مابهالاشتراک خط نیممتری با خط یکمتری این است که [فقط نیممتر دارد] و آن نیممتر دیگر را ندارد، و وجه امتیاز خط یکمتری از خط نیممتری این است که آن نیممتر اضافه را دارد؛ یعنی وجه مشترکشان همان است که خط نیممتری دارد.

در باب حیوانات معمولًا چنین است که برای هر حیوانی یک فصل اثباتی و ایجابی جستجو میکنند. میگویند حیوان یک امر مشترک میان همه انواع حیوانات است و هر نوعی از حیوانات یک فصل ممیز وجودی دارد از دیگران. البته کسی ادعا نمیکند که این فصلها را کشف کرده است، ولی میگویند چنین فصلی وجود دارد، گو اینکه نمیتوانند فصول را کشف کنند. در انسان به لفظ «ناطق» به آن فصل ممیز اشاره میکنند، و یا مثلًا در اسب به «صاهل» اشاره میکنند، در حالی که «صاهل» که به معنی شیهه زن است یک امر عرضی است و نمیشود امر ذاتی باشد، ولی از باب این که امر ذاتی آن را نمیدانیم، آن امر عرضی را به کار میبریم، اما میدانیم که آن ممیز ذاتی هست. همچنین در الاغ به «ناهق» اشاره میکنند.