مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٨ - ادامه بیان شیخ در « الحق ماهیته انیته »

ادامه بیان شیخ در « الحق ماهیته انیته »

گفتیم که شیخ در اینجا عبارت مبهمی دارد که محشّین روی آن اختلاف کردهاند.

اکنون آنچه که راجع به این عبارت شیخ به نظر میرسد عرض میکنم.

شیخ در باره اینکه ذات واجبالوجود و وجودش دو چیز نیست و یک چیز است برهانی اقامه کرده است، که این برهان را به این شکل در جای دیگری ندیدهایم که کسی ذکر کرده باشد. عبارت آن هم مبهم است، ولی آنچه که بعد از مطالعه زیاد به نظر رسیده عرض میکنم. برهان شیخ این است که میگوید: اگر ما بخواهیم برای واجبالوجود دو معنا و دو [حیثیت] فرض کنیم، ذاتی و وجوب وجودی، سؤال میکنیم که آیا این وجوب وجود که برای این ذات متحقق شده است خودش حقیقتی دارد؟ یا وجوب وجود حقیقت نیست و خود او یک امر واقعی حقیقی نیست؟ یعنی اینجا دو فرض ممکن است: یک فرض این است که بگوییم آنچه حقیقت دارد همان است که ما آن را «ذات» مینامیم. در مورد واجبالوجود هم چنین است و این معنی که از آن به «وجوب وجود» تعبیر میکنیم یک معنی انتزاعی ذهنی است، حقیقت همان است که از آن به «ذات» تعبیر میکنیم، ذات واجبالوجود، ذاتی که وجود برای او ضروری است.