مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٢ - تصویر نظام حکیمانه عالم در نزد حکمای اسلامی

چگونه است؟

تصویر نظام حکیمانه عالم در نزد حکمای اسلامی

اکنون خلاصه مطلب حکمای خودمان را عرض میکنم و بعد باید به تفصیل وارد بشویم. آنها به این شکل بیان می کنند که: نباید خدا را با مخلوق قیاس گرفت.

حکمت در خدا غیر از حکمت در انسان است. انسان حکیم یعنی انسانی که کاری را برای رسیدن به غایتی انجام میدهد، افضل کارها را برای افضل مقاصد انجام میدهد. اما خدا که حکیم است یعنی موجودات را به غایاتشان میرساند، از افضل طرق به افضل غایات میرساند. فرق است میان آن که بگوییم حکیم یعنی کسی که برای رسیدن به بهترین مقصدها بهترین راه را انتخاب میکند، و این که بگوییم حکیم کسی است که بهترین وضع را برای رساندن اشیاء به مقاصدشان انتخاب میکند. در این مورد دوم خود حکیم را ذیغایت در نظر نگرفتهایم که فاعل بالقصد شود. پس در یک مورد حکیم کسی است که برای رسیدن خودش به غایتی کار میکند، و در مورد دیگر حکیم کسی است که برای رسیدن چیز دیگری به غایت کار میکند.