استاد: نه، شهود نمیشود. شهود در علم حضوری بیشتر [رخ میدهد] در حالی که این علم روی علم است. الآن عرض کردم که هر علم حصولی خودش علم حضوری است، به مقایسه، علم حصولی میشود. در علم حصولی هم اگر خوب دقت کنید، آن تصویری از شما که پیش شما حاضر است، آن چیزی که شما آن را شهود میکنید، خودتان نیستید، بلکه صورتی از خودتان را شهود میکنید، که آن صورت پیش شما به علم حضوری حاضر است. در تمام شهودها انسان خیال میکند که مشهودش یک وجود عینی است، در حالیکه مشهود واقعیاش آن وجود [ذهنی] است که به آن علم حضوری دارد، ولی از آن جهت که آن علم حضوری به نحوی با شئ خارجی تطابق دارد ما شئ خارجی را «مشهود» تلقی میکنیم؛ یعنی شما که الآن نشستهاید و مرا میبینید، در واقع مرا نمیبینید. در همان حالی که به من خیره شدهاید و مرا شهود میکنید، در واقع مرا شهود نمیکنید، بلکه تصویری از من الآن در چشم شما وجود دارد که شما آن را شهود میکنید. ولی چون آن تصویر صددرصد با من مطابق است، چون آن تصویر خلاف وجود من نیست و چنین نیست که مثلًا من کوچک باشم و آن بزرگ نشان دهد، یا من بزرگ باشم و آن کوچک نشان دهد، من سیاه باشم و آن سفید نشان دهد، بلکه صددرصد مطابق است یا فرض میکنیم که مطابق است، با اینکه شما در واقع آن تصویر را دارید شهود میکنید، ولی از روزنه آن (که «روزنه» هم تعبیر ناقصی است)، به تبع آن این وجود عینی را شهود میکنید.

آیا علم حصولی به اشیاء ممکن است؟

و لهذا اگر کسی مانند سوفسطائیها و ایدهآلیستها آمد و در تطابق آن صورتی که نزد شماست با آن وجود عینی که در خارج است خدشه کرد، اینجاست که اصلًا پایه علم حصولی از بن میریزد. [آنها] آمدند و گفتند که هرچه ما شهود میکنیم خیال میکنیم که وجود عینی را شهود کردهایم. اصلًا ما به هیچ معنا وجود عینی را شهود نمیکنیم. شما که الآن دارید این حجم خاص را شهود میکنید، این رنگ را شهود میکنید، [یک خیال است.] علم میگوید همه اینها ساخته ذهن است. در اینجا فقط یک مشت اتم وجود دارد که اگر همه آنها را جمع کنند به اندازه یک سر سوزن هم نخواهد شد و بقیهاش دیگر همه خلأ است. اینکه شما همه را ملأ شهود میکنید