مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨ - علت قابلی

تناهی علل قابلی

بیانی که در گذشته عرض شد در مقام اثبات علت نهایی در باب علل فاعلیه بود، و برهانی که «برهان وسط و طرف» خوانده میشود [توضیح داده شد]. در سطر اول این فصل گفته بودند «فی تناهی العلل الفاعلیة والقابلیة» یعنی بحث در تناهی علل است، اعم از علل فاعلی و علل قابلی. در ضمن بحث نیز گفتند که بحث ما در تناهی جمیع علل است چه فاعلی و قابلی و چه صوری و [غایی]. ابتدا در باره علل فاعلی بحث را ایراد کردند. اکنون میخواهند بحث را در باره علل قابلی ادامه دهند.

علت قابلی

از علت قابلی چنین تعبیر میشود: «ما منهالشیء» آن که وجود شئ از اوست، یعنی آن که قابل وجود این شئ بوده و وجود او را قبول کرده و گرفته است.

اینجاست که تعبیری در این زمینه از ارسطو بوده است که بعدها در میان شارحان کلام ارسطو مورد بحث قرار گرفته و موجب یک سلسله اشتباهات شده است. به هر حال ابهامی در کلام ارسطو بوده است. بعدها شارحان کلام ارسطو خواستهاند مطلب را طوری بشکافند که روشن شود. شیخ نیز کمتر در این فصل و بیشتر در فصل بعد