مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٧ - علم فعلی و علم انفعالی

علم واجب الوجود به ماسواه

از اینجا شیخ وارد علم واجبالوجودبه ماسوی میشود، علم به سایر اشیاء. در اینجا یک اصطلاحی است که در کلام شیخ نیامده، ولی آن را روشن میکنیم تا سخن شیخ معلوم باشد.

علم فعلی و علم انفعالی

اصطلاحاً میگویند که علم بر دو قسم است: علم فعلی و علم انفعالی. علم انفعالی یعنی علمی که معلوم مبدأ علم است؛ یعنی وجود عینی و خارجی معلوم سبب شده است که عالم به آن علم پیدا کند؛ و از این جهت آن را «انفعالی» میگویند که عالم از معلوم منفعل میشود. مانند علم انسان به اشیاء خارجی. علم ما به اشیائی که در طبیعت در اطراف ما وجود دارند علم انفعالی است، زیرا آن اشیاء وجود دارند و به واسطه وجودشان در حس ما و در چشم ما یا در لامسه و سامعه ما و تأثیری که در حس ما میگذارند علمی در نفس ما پیدا میشود. در واقع نفس ما منفعل از شئ خارجی است. اکثر علمهایی که ما به اشیاء خارجی داریم علمهای انفعالی است؛