مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٣ - علم واجب تعالی به ذات خود

ادامه بحث در علم باری تعالی

در اول فصل که فهرست دادند، یکی از مسائلی که [عنوان کردند] این بود: «و أن الواجب عقلٌ محضٌ و یعقل کل شئ». این همان مسأله معروف علم باری است که در دو قسمت بحث میشود: یکی علم باری به ذات خود، و دیگری علم باری به اشیاء دیگر، که قهراً علم باری به ذات خود مقدم است بر علم باری به اشیاء دیگر؛ بلکه در هر موجود عاقلی علم آن موجود به ذات خودش مقدم است بر علم آن موجود به اشیاء دیگر؛ یعنی علم آن موجود به اشیاء دیگر متفرع بر علم آن موجود به ذات خود است. لااقل فرض این امر ممکن است که یک موجود عالم به ذات خود باشد، ولی عالم به اشیاء دیگر نباشد. ولی این امکانپذیر نیست که یک موجود عالم به غیر خود باشد، ولی عالم به ذات خود نباشد. پس در اینجا دو بحث است، یکی در علم باری به ذات خود، و دیگری در علم باری به اشیاء دیگر.

علم واجب تعالی به ذات خود

اول مسأله علم باری به ذات خود را طرح میکنند و در جمله «و واجبالوجود عقلٌ محضٌ» آن را بیان میکنند. علم به ذات خود، همان اصطلاح «خودآگاهی»