مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٧ - شرح و توضیح متن

میشود به قوه و فعل. الی غیرمتناهی هم که شما جلو بروید، همینجور تقسیم میشود، و نمیشود مرزی برایش معین کرد.

- وقتی انسان میمیرد چه میشود؟ استاد: وقتی میمیرد قوه باطل میشود، چون مردن مساوی با این است که ماده از حرکت میافتد. ماده که از حرکت افتاد، هر مقداری از تجرد که حاصل شده، همان مقدار از نفس انسان است.

- و در آن دیگر حرکت نیست؟ استاد: نه، در او دیگر حرکت نیست.

- پس حرکت اشتدادی هم دیگر نیست؟ استاد: نه، دیگر نیست. هر مقدارش که در طبیعت به حد قوه مانده باطل میشود؛ هر مقدارش که به فعلیت رسیده، آن همان نفس انسان است.

- تکامل برزخی چه میشود؟ استاد: تکامل برزخی اگر هم باشد به این شکل نیست؛ به شکل ماده و حرکت نیست. اگر به شکل ماده و حرکت باشد که همان طبیعت میشود. اصلًا مشخِّص طبیعت از غیر طبیعت ماده و حرکت است. مادهای که اینجا میگوییم یعنی چیزی که حرکت را قبول میکند، یعنی استعداد حرکت، نه جسم بودن. جسم بودن یعنی این ابعاد را داشتن. به عقیده اینها ابعاد داشتن ملازم با این نیست که ماده و حرکت هم داشته باشد. ممکن است ابعاد جسمانی باشد و حرکت نباشد. آن وقت مشخِّص طبیعت از غیر طبیعت همین ماده و حرکت است نه ابعاد جسمانی؛ و لهذا در عالم مثال ابعاد جسمانی هست ولی ماده و حرکت نیست.