مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٥ - ترتیب بحث در « الهیات بالمعنی الاخص »

ترتیب بحث در « الهیات بالمعنی الاخص »

چنانکه گفته شد در «الهیات بالمعنیالخص» اجمالا در سه قسمت بحث میشود: یکی بحث پیرامون اثبات واجبالوجود است که در فصول گذشته بیان شد. این بحث در واقع اثبات علت اولی است. مبنا و اصل این طرز فکر چنین است که همه موجودات در این نظام علت و معلول منتهی میشود به ذاتی که آن ذات علت همه اشیاء است ولی خود او معلول هیچ علتی نیست. از این علت اولی احیاناً به «علت نخستین» هم تعبیر میکنند. بحث وحدت واجب هم داخل در همین قسمت است.

اثبات منتهی شدن معلولات و ممکنات به واجبالوجود یک مطلب است و اثبات اینکه همه معلولها یک واجبالوجود دارند و طبیعت واجبالوجود از تکثر ابا دارد مطلب دیگری است؛ یعنی حسب فرض ابتدائی عقل مانعی ندارد که چنین فرض کنیم که هر ممکنالوجودی و هر شیئی را که ما در او آثار امکان میبینیم مربوط به عللی بدانیم که آن علل بالاخره منتهی به واجبالوجود میشوند، اما همینجا دلیلی نداریم که همه ممکنالوجودها در نظام علت و معلولی به یک واجبالوجود منتهی بشوند، شاید به رشتهای از واجبالوجودها منتهی گردند؛ مثل آنچه که بعضی از