مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٨ - دنباله ملاکهای مغایرت

ادامه بحث در ادلّه توحید

دنباله ملاکهای مغایرت

بحث در باب ادلّه توحید واجبالوجود بود. عرض کردیم که هرجا سخن از کثرت است باید ملاکی از مغایرت وجود داشته باشد. وقتی در باره امری بحث میکنیم که آیا این یکی است یا دوتا، و بعد میگوییم که این دوتاست، ملاک دوتا بودن چیست؟ با لفظ و به صرف گفتن اینکه یک چیزی دوتاست، آن چیز دوتا نمیشود، مگر این که ملاکی از مغایرت و بینونیت و ملاکی از اثنینیت در کار باشد که بگوییم این یکی نیست، دوتاست. به عبارت دیگر یک نوع اختلافی باید در کار باشد که بگوییم این غیر از آن است، پس دوتاست نه یکی. این یک امر نسبتاً واضحی است.

در این برهانی که شیخ در صدد بیان آن است و یک قسم آن را هم خیلی تطویل کرده و لزومی هم نداشت که این قدر تطویل کند، چنین میگوید: اگر ما در واجبالوجود فرض تعدد کنیم، یا این است که اختلاف این متعددها به حسب تمام ذات است و مباین بالذات با یکدیگرند، یا اختلافشان به بعض ذات است، یعنی وجه مشترک ذاتی دارند و وجه امتیاز ذاتی، و یا اینکه اختلاف آنها با یکدیگر در عوارض و لواحق و مشخصات فردی است. ملاک تشخصات فردی