مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٣ - عالَم مرتبه ای از علم خداوند است

پروردگار آنچنان حضور دارد که علم من به این کتاب پیش من حضور دارد. این اتاق از ما پنهان است و تصویری از آن پیش ما حاضر است. ولی تمام اتاق به تمام ظاهر و باطن خودش، به تمام وجود خودش و به تمام هستی خودش برای پروردگار حضور دارد. این است که تمام عالم هستی مراتب علم پروردگار میشود و عالَم عین معلوم میگردد؛ یا لااقل این خودش مرتبهای از علم است، که مطلب درست هم همین است. تمام عالم به علم حضوری معلوم پروردگار است، یعنی معلوم عین علم پروردگار است. خود عالَم دفتر علم پروردگار است، کتاب علم پروردگار است، کتاب پروردگار است. این هم سخنی است که امثال شیخ اشراق گفتهاند، که سخن درستی است.

سؤال: در مورد معلومهایی که هنوز به وجود نیامدهاند و به تدریج به وجود میآیند، چگونه میشود؟ استاد: علم معالمعلوم است. آن وقت علم و معلوم هردو با هم به وجود میآیند. در اینجا دیگر مسأله علم قبل از معلوم نیست، همیشه علم معالمعلوم است.

- وقتی علم عین معلوم است و معلوم عین علم، پس یکنوع وحدت وجود است.

استاد: باشد، کسی که از وحدت وجود بدش نمیآید. ولی در عین حال علم عاقل به غیر، و علم عاقل به ذات خودش با یکدیگر فرق دارند. این، دو نوع وحدت و اتحاد است.

- آیا لازم نمیآید که در علم پروردگار تکثر باشد؟ استاد: لازم بیاید، چه اشکالی دارد؟

- تکثر در علم به تکثر در ذات منجر میشود.

استاد: نه، اینکه گفتم دو نوع است به خاطر همین است. نه، لازم نمیآید.

پس مطلب فیحد ذاته مطلب درستی است، یعنی هیچ در آن خدشهای نیست.