مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٨٤ - ادامه نقد و بررسی « کون شی ء من شی ء »

ادامه نقد و بررسی « کون شی ء من شی ء »

گفتیم این بحثها در ضمن بحث از تناهی علل آمده است، البته در بحث از تناهی علل مادی. به مناسبت ایرادی که بر تعبیر ارسطو وارد آمده، بوعلی در صدد رد این ایرادها برآمده و یک سلسله مسائلی را طرح کرده که فرع، زائد بر اصل شده، و مسائل چندان مهمی هم نیست ولی چون در کتاب طرح گردیده آنها را میخوانیم.

سخن در این بود که ارسطو «کون شیء من شیء» را تقسیم ثنایی کرده است:

یکی علی نحو الاستحاله است؛ یعنی وقتی چیزی از چیزی بهوجود میآید، شئ اول مستحیل به شئ دوم میشود؛ یعنی شئ اول چیزی را که دارد رها میکند و بعد تبدیل میشود به شئ دوم. به عبارت دیگر فسادی است و کونی. این معنی استحاله است که در اینجا آمده است. نوع دوم علی نحو الاستکمال است؛ یعنی شئ اول که به شئ دوم تبدیل میشود، به این صورت نیست که چیزی را رها کند و چیز دیگری را بگیرد، بلکه آنچه دارد همه را حفظ میکند و به کمالی مستکمل میشود. این تقسیم ثنایی ارسطو بود.

ایراد گرفتند که «کون شیء من شیء» اقسام دیگری هم دارد که در بیان ارسطو نیامده است و بنابراین بیان ارسطو جامع نیست. ممکن است که شیئی از شئ دیگر