مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٢ - ایراد دیگر

عروض صورت ثانی است و «استکمال» به آن است که متکون منه کمالی برای او پیدا شود بدون اینکه چیزی از او زایل گردد. نوع سومی داریم که «کون شیء من شیء» است و در عین حال نه زوال صورتی است و نه کمال، مثل همان جهل مرکب.

پس منحصر به دو قسم نیست.

ایراد دیگر

گفتیم که تکوّن عنصری از عنصر دیگر را «استحاله» میگویند و آنجا که مرکبی به سوی کمال رود [این امر را] «استکمال» مینامند، مثل رفتن صبی به سوی رجولیت یا رفتن منی به سوی رجولیت؛ و گفتیم که نوع دیگری داریم که استحاله است و نه استکمال و آن وقتی است که چند عنصر جمع میشوند و بر یکدیگر تأثیر و تأثر میکنند و بعد مزاجی پیدا میشود، بعد از اینکه مزاج پیدا شد آمادگی برای پیدایش یک صورت مرکب حاصل میگردد که این مرکب جزء هیچیک از دو قسم ذکر شده نیست. استحاله نیست زیرا صور عناصر زایل نشدهاند. استکمال نیست زیرا یک شئ نیست که به سوی کمال رفته باشد؛ چند شئ جمع شدهاند و در یکدیگر اثر گذاشتهاند و مزاجی پیدا شده و بعد آن صورت جدید عارض آن مزاج گردیده است، که میشود کون شئ من مزاج، بدون اینکه استحاله یا استکمال صادق باشد:

و أیضاً فإن العناصر تتکوّن منها الکائنات فتکون مستحیلة عند الامتزاج غیر فاسدة فی صورها الذاتیة علی ما علمت فیکون المزاج غیر کائن فیها لزوال ضد المزاج بل عدمه فقط، فیکون هذا القسم لیس هو من القسم الذی مثّل له بکون الهواء من الماء و ذلک لأنّ العناصر لا تفسد فی أنواعها عند المزاج بل تستحیل، و لا منالقسم الذی مثل له بکون الرجل منالصبی، لأنه کان لاینعکس، فلا یکون الصبی بفساد الرجل، و ههنا ینعکس فیکون من الممتزج شیء عنه امتزج بعد فساد المزاج.

[کائنات از عناصر بهوجود میآیند و عناصر استحاله میشوند] بدون اینکه صورت آنها فاسد و زایل شود و [مزاج حاصل از ترکیب] نبود و بعد پیدا شد نه اینکه ضد این مزاج بود و زایل شد و بعد این مزاج پیدا شد. [و این قسم مانند «کون الهواء

مجموعهآثاراستادشهیدمطهری ج٨ ٧٣ ایراد دیگر ..... ص : ٧٢