مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٠ - عقل محض یعنی چه؟

واجب الوجود عقل محض است

در اول فصل به این مطالب پرداختیم که «أنه تام بل فوق التمام» که این یک مطلب بود، و «أنه خیرٌ» که این مطلب دیگری بود، و «مفید کل شئ بعده» که دنبال همان خیریت بود اما در جهت دیگری، و «أنه حق». اینها را بحث کردیم و گذشت.

بنابراین اکنون بحث در این است که «أنه عقلٌ محضٌ» و بعد از این است که «و یعقل کل شئ».

عقل محض یعنی چه؟

مقصود از کلمه «عقل محض» چیست؟ در اینجا یک توضیحی باید بدهیم و آن توضیح این است که در اصطلاح این فلاسفه اگر میگویند واجبالوجود عقل محض است، و یا میگویند صادر اول عقل است و صادر دوم هم عقل، مقصودشان از «عقل» در اینجا، موجود مجرد از ماده آگاه به ذات است، که قدر متیقّن آن آگاه به ذات است. پس مقصود از «عقل» در اینجا موجود مجرد از ماده و آگاه [است] که قدر مسلّم آن آگاه به ذات است. وقتی میگوییم مجرد، یعنی بدون تعلق به ماده.