مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٢ - واجب الوجود خیر محض است

موجود تمام

موجود تام آن موجودی است که هر کمال ممکنی که برای او هست و هر حد و اندازه کمالی که برای او ممکن است، حاصل است، یعنی دیگر متکامل نیست، این جور نیست که اول در مرحله قوهباشد و بعد تدریجاً به فعلیت برسد و کمالات خودش را تدریجاً کسب کند، بلکه نحوه وجودش به نحوی است که از همان اوّلی که وجود دارد، که چه بسا آن اولیتْ زمانی هم نباشد، تمام کمالات ممکن را دارد، حالت منتظرهای هیچوقت برای او نبوده و نیست.

به عقیده اینها همه مجردات، یعنی عقول مجرده که مجردهای تام و بالذات هستند، موجود تام میباشند، یعنی برای آنها دیگر تکامل وجود ندارد، چون تکامل در جایی است که یک فقدانی باشد و امکان رسیدن به وجدان وجود داشته باشد. در جایی که فقدان نباشد یا اگر فقدان هست فقدان چیزی که امکان وصول او هست نباشد، تکامل معنی ندارد.

موجود فوق تمام

موجود فوق تمام عبارت است از موجودی که تمام آنچه برای او به امکان عام ممکن است و هرچه که برای او ممتنع نیست برایش حاصل است و بعلاوه وجودهای دیگر از وجود او فائضند.

موجود ناقص موجودی بود که فاقد کمال است و در رسیدن به کمال نیاز به علل بیرونی دارد. موجود تام آن است که در کمال خود نیازمند به علتی از درون یا بیرون نیست، به این معنا که تمام کمال خود را از ابتدا دارد. نیازمندیاش به این معناست که نیاز در اصل وجودش و نیاز در کمال وجودش هر دو یکی است.

فوق تمام آن است که نهتنها در وجود و در کمالات وجود به علتی بیرونی یا درونی نیازمند نیست و از همه بینیاز است، بلکه علاوه بر آن، کمالات دیگر و همه وجودهای دیگر از وجود او فائضند؛ و این مختص به واجبالوجود است. این است که میگوییم: واجبالوجود تامٌّ بل فوق التمام.

واجب الوجود خیر محض است

بحث دیگر این است که «واجبالوجود خیرٌ محضٌ» واجبالوجود خیر محض است.