مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٥ - شرح و توضیح متن

اول هم مطابق با واقع است ... و سایر اشیاء ماهیاتشان استحقاق وجود ندارند، بلکه به واسطه واجب تعالی حقند. ألا کل شیء ما خلا اللَّه باطل. از آن جنبه و جهتی که به واجب تعالی ارتباط دارند تحصل دارند، پس حقیقتشان از وجهه یلالربی آنهاست. در اینجا عبارت شیخ کمی جنبه عرفانی گرفته و تعبیرش عرفانی است.

مجموعهآثاراستادشهیدمطهری ج٨ ٢٥٥ شرح و توضیح متن ..... ص : ٢٥١

ام اشیاء بالذات هالک و باطلند مگر وجه اللَّه، یعنی مگر آن جنبهای که این اشیاء از آن جنبه با حق ارتباط پیدا میکنند، که همان جنبه وجودی باشد. پس واجبالوجود احق اشیاء است به حقیقت.

سؤال: این خیر وجود که در «فوق تمام» فرمودید، در مورد موجودات دیگر نباید باشد؟ استاد: یعنی چه؟

- یعنی آنها دیگر قید «تمام» نباید داشته باشند؟ استاد: نه، البته آنها هم که واسطه هستند باز خیر بالذات مال خودشان است. هر چیز در مرتبه خودش نوع خاصی از خیر را میخواهد.

- نفس انسان که تام نیست و حالت قوه به فعل دارد، از این جهت مادی نمیشود؟ استاد: همانجور است دیگر؛ نفس انسان از آن جهت مادی است. نفس انسان مادامی که نفس است همیشه بین مادی و مجرد است، یعنی از آن جهت که بالقوه است مادی است و از آن جهت که بالفعل است مجرد است. هر موجود متحرک دیگر همیشه قوه و فعلیتش با یکدیگر توأم است. تجرد و مادی بودن نفس انسان هم همین جور است. این را ما در اصول فلسفه گفتهایم که میان مجرد و مادی دیوار کشیده نشده است. آن ثنویت دکارتی و کم و بیش ارسطویی است که نفس را یک موجودی جدای از بدن تلقی میکند و بدن را هم جدای از نفس؛ و آن وقت رابطه