مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٢٤ - شرور متوجه افراد است نه انواع

- اختلاف مجردات به چیست؟ استاد: اختلاف از ناحیه فاعلها و از نظام علت و معلول است نه از ناحیه ماده؛ به این معنا که یک اختلافی داریم که در نظام فاعلی و در نظام علت و معلول است؛ یک اختلاف هم در ماده و علل مادی است، یعنی به اصطلاح در قوس صعودی است. آنچه مربوط به قوس صعودی است در آنجا وجود ندارد. به قول حکما بَدْء و عود عالم مجردات یکی است، مبدأ و معادشان هر دو یکی است. ولی این موجودات که بدء و عودشان دوتاست با همدیگر این اختلافات را دارند.

با جمله «و جمیع سبب الشر ...» مسأله اقلیت و اکثریت را ذکر میکند. میگوید که شرور در قسمتی از جهان هستی است که مادون فلک قمر است. در عالم افلاک و در عالم مجردات شر نیست.

نکتهای را نگفتیم که حالا از خارج عرض میکنم: یک وقت ما در خود عالم طبیعت حساب میکنیم؛ در این عالم، شرور از لوازم خیرات است. اگر شرور نباشد خیرات عالم طبیعت هم نیست. در همین عالم طبیعت، خیر بر شر میچربد.

یک مسأله دیگر این است که تمام عالم طبیعت را نسبت به عوالم دیگری که در آنجاها شر وجود ندارد بسنجیم. این عالم عالمی است که در آن شر وجود دارد. آیا عالمی که در آن شر وجود دارد بیشتر است یا عالمی که هیچ شری در آن وجود ندارد؟ میگوید عالمی که در آن شر وجود ندارد مسلّماً بیشتر است.

ثم الشر إنما یصیب أشخاصاً، و فی أوقات، و الأنواع محفوظة، و لیس الشر الحقیقی یعم أکثر الأشخاص، إلا نوعاً من الشر.

شرور متوجه افراد است نه انواع

مسأله دیگری که این هم نکته خوبی است این است که شرور همیشه متوجه افراد است نه انواع.

اگر یادتان باشد، در گذشته میگفتیم که مقصد طبیعت انواع است نه افراد. (مثل اینکه در بحث غایات بود.) افراد وسیلهای برای استبقاء انواع هستند. در باب