حالا به عنوان مثال این مسأله را در مواردی پیاده میکنیم، این مواردی که بیشتر در باب جبر و اختیار طرح میشود. در باب آن چیزهایی که موجب شقاوت انسان میشود چه میگوییم؟ درباره موارد شقاوت اخروی و همیشگی مثل کفر و فسق و ملکات رذیله چه باید بگوییم؟ مواردی مثل کفر و فسق یعنی ملکات سوء اخلاقی که همهاش به دو صنف برمیگردد: یکی افکار فاسد اعتقادی و افکار باطل که قهراً فکر فاسد اعتقادی به معنی فکر پوچ است، چون فاسد بودن فکر به دروغ بودن و به خلاف واقع بودن آن است. البته این افکار فرق میکنند. یک وقت انسان به یک مسائل مادون بشر اعتقاد خلاف واقع پیدا میکند. مثلا من اعتقاد داشتم به این که زمین ساکن است، اشتباه کرده بودم، بعد معلوم شد که زمین ساکن نیست و متحرک است. اما یک وقت در مسائلی است که آن مسائل کمالات نظری انسان است، یعنی کمال بالقوه انسان در این است که آن حقایق را کشف کند؛ یعنی شناخت نظام کلی عالم، که در رأس آن شناخت حق، شناخت خدا، شناخت مبدأ و معاد قرار میگیرد.

اعتقاد فاسد، به تعبیر امروز یعنی یک شناسایی درباره جهان و هستی که خلاف و معکوس آن هستی است، یک جهانبینی معکوس و غلط؛ یعنی انسان در ذهن خودش جهان را به گونهای ببیند و بشناسد و معتقد باشد که بر خلاف آن چیزی است که جهان هست. نظام کلی جهان را بر خلاف آنچه که هست بشناسد. به این «اعتقاد فاسد» میگوییم.

دیگری اخلاق فاسد است؛ یک سلسله ملکاتی در انسان که وقتی با مقیاسهای اخلاقی که در دست داریم سنجیده شوند آنها را «ملکات رذیله» میگوییم، که قهراً در اینجا مسأله معیار اخلاق مطرح میشود که اصلا معیار ملکات فاضله و ملکات رذیله چیست؟ حالا ما فعلا بحث اخلاق را مطرح نمیکنیم، چون خودش یک مسأله خیلی مهمی است. حالا ما فرض را بر این میگذاریم که یک معیار ثابتی در اخلاق هست، که حتماً هم باید چنین چیزی باشد. فرض این است که اخلاق یک معیار معینی دارد. روی این معیارها پارهای از ملکات، کمالات نفسانی و پارهای از ملکات، رذائل نفسانی هستند.