فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٩٨
آيات صفت عين
آيات صفت عين
(آيات نشاندهنده نظارت و مراقبت خداوند)
واژه عين در قرآن به معانى ذيل به کار رفته است:
١. چشم (عضو بدن) ؛ مانند آيات: ٤٥ سوره مائده، ١٣ سوره آلعمران، ٨٣ سوره مائده، ١٧٩ سوره اعراف و….
٢. چشمه (چشمه آب گوارا) ، چشمه آب داغ و جوشان و چشمه مس مذاب؛ مانند آيات: ٦٠ سوره بقره، ٥ سوره غاشيه، ١٢ سوره سبأ و….
٣. کنايه از نظارت و مراقبت؛ مانند: آيه ٣٧ سوره هود.
واژه عين ٦٥ بار در قرآن به کار رفته که در چند آيه عين به خداوند سبحان نسبت داده شده است؛ اين بخش از آيات را آيات صفت عين مىگويند که عبارتند از:
١. آيه ٣٧ سوره هود:((وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا) ؛ )و زير نظر ما و [به] وحى ما كشتى را بساز .
٢- آيه ٢٧ مؤمنون:((فَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا) ؛ )پس به او وحى كرديم كه زير نظر ما و [به] وحى ما كشتى را بساز.
٣. آيه ٤٨ سوره طور:((وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا) ؛ ) و در برابر دستور پروردگارت شكيبايى پيشه كن كه تو خود در حمايت مايى.
٤. آيه ١٤ سوره قمر:((تَجْرِى بِأَعْيُنِنَا جَزَاء لِّمَن كَانَ كُفِرَ) ؛ )[كشتى] زير نظر ما روان بود [اين] پاداش كسى بود كه مورد انكار واقع شده بود.
٥. آيه ٣٩ سوره طه:((وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِّنِّى وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي) ؛ ) و مهرى از خودم بر تو افكندم تا زير نظر من پرورش يابى.
افزون بر اين آيات که صفت عين را به خداوند نسبت داده، آياتى هم بصر و نظر را به خداوند نسبت دادهاند؛ مانند آيات: ٧٧ سوره آلعمران و ٢٢ و ٢٣ سوره قيامت.
برخى از فِرق اسلامى همانند مجسّمه با جمود بر ظواهر اين آيات، به جسميت خداوند قائل شده، معتقدند خداوند چشم دارد، قابل رؤيت است، در قيامت مجسم مىشود و بندگان او را مىبينند.
ولى به اعتقاد اکثر علماى اسلامى رؤيت خداوند محال است؛ زيرا لازمه رؤيت هر شىء، جسم بودن و مکان، اجزا و جهت داشتن است، که هيچ يک در خداوند سبحان راه ندارد و امکانپذير نيست.
همچنين مفاد آيات متعددى از قرآن، نفى رؤيت و جسميت است؛ مانند:((لاَّ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ...))(انعام// ١٠٣) و((... لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ...))(شوري// ١١) .
در نتيجه، منظور از آيات صفت عين، ديدگان ظاهرى نيست؛ بلکه مراد از آن، حفظ، مراقبت و نظارت است.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٨٧
[٢]قرشي بنابي ، علي اكبر ، ١٣٠٧ -;قاموس قرآن;جلد٥;صفحه ٨٤
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (١٩-٢٠)
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ١٢٨
[٥]مصطفوي ، حسن،١٢٩٤-١٣٨٤.;التحقيق فى كلمات القرآن;صفحه (٢٨٠-٢٨٥)
[٦]سبحاني ، جعفر ، ١٣٠٨ -;منشور جاويد قرآن;جلد٣;صفحه ٣٥٧
[٧]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;پيام قرآن , روش تازه اى درتفسير موضوعى قرآن;جلد٤;صفحه (٢٢١-٢٥٤)