فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٩٤
آيات صفت حضور
آيات صفت حضور
(آيات بيانگر حضور الهى در همه جا)
يکى از صفات الهى، حضور است؛ يعنى خداوند سبحان در همه جا حاضر و شاهد مخلوقات و اعمال آنها است؛ به عبارت ديگر، عالم هستى محضر او است و چيزى از او غايب نيست. آيات بازگو کننده صفت حضور الهى را آيات صفت حضور مىنامند. اين آيات در قرآن فراوانند که تنها به چند نمونه از آنها اشاره مىشود:
١. آيه ٤ سوره حديد:((وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ) ؛ ) و هر كجا باشيد او با شماست و خدا به هر چه مىكنيد بيناست.
٢. آيه ٧ سوره مجادله:((مَا يَكُونُ مِن نَّجْوَى ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَى مِن ذَلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا) ؛ )هيچ گفتگوى محرمانهاى ميان سه تن نيست مگر اينكه او چهارمين آنهاست و نه ميان پنج تن مگر اينكه او ششمين آنهاست و نه كمتر از اين [عدد] و نه بيشتر مگر اينكه هر كجا باشند او با آنهاست.
٣. آيه ٣ سوره حديد:((هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ) ؛ )اوست اول و آخر و ظاهر و باطن و او به هر چيزى داناست.
همچنين آيات صفت قرب، آيات صفت وجه و مانند آن نيز بيانگر حضور الهى است.
در تبيين مفهوم حضور خداوند در تمام هستى گفته شده: خداوند واجبالوجود است و وجود هر موجود ممکن، از ناحيه او است و بىشک فيض هستى امکانى و موجودات ممکن، از ناحيه واجبالوجود است. بنابراين، خداوند سبحان که ذات واجبالوجود و هستى بخش ماهيات است به هر ماهيتى از وجود آن ماهيت نزديکتر و با او هست. در بياني ديگر، حضور و معيت خداوند سبحان را احاطه قيومى و احاطه قدرت و حاکميت او بر موجودات دانستهاند.
برخى از طرفداران تجسيم، از ظواهر آياتِ صفت حضور و مانند آن استفاده جسميت و حضور فيزيکى کردهاند، که اين پندار با اعتقادات ضرورى مسلمانان و نيز با آيات محکمى همانند: (لاَّ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الأَبْصَارَ…)((انعام// ١٠٣) ،)(لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ)((شوري// ١١) و مانند آن سازگار نيست و پندارى باطل است.)
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٣
[٢]قرشي بنابي ، علي اكبر ، ١٣٠٧ -;قاموس قرآن;جلد١;صفحه ١٥١
[٣]مصطفوي ، حسن،١٢٩٤-١٣٨٤.;التحقيق فى كلمات القرآن;جلد٢;صفحه (٢٥٦-٢٥٨)
[٤]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;پيام قرآن , روش تازه اى درتفسير موضوعى قرآن;جلد٣;صفحه (٢٥٥-٢٦٩)