فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٧١٢
نسخ قرآن به قرآن
نسخ قرآن به قرآن
(نسخ آيهاى از قرآن به آيه ديگر)
«نسخ قرآن به قرآن» که به آن «نسخ کتاب به کتاب» و «نسخ آيه به آيه» نيز مىگويند، يکى از اقسام نسخ است. درباره اين نسخ، سه نظر هست:
١. طرفداران نسخ مىگويند نسخ قرآن به قرآن جايز است و واقع هم شده است. ابوجعفر نحاس علاوه بر قبول نسخ قرآن به قرآن، ١٣٨ مورد از موارد نسخ قرآن را در کتاب الناسخ و المنسوخ برشمرده است.
٢. عدهاى معتقدند نسخ آيه به آيه، در قرآن وجود ندارد. عبدالکريم خطيب با توجيه آيه((مَا نَنسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَا أَوْ مِثْلِهَا...))(بقره// ١٠٦) آيات ناسخ و منسوخ را مورد بحث قرار داده و در صدد اثبات عدم نسخ آنها برآمده است.
٣. دسته سوم همچون آيتالله خويى (ره) ضمن پذيرش نسخ آيه به آيه (مانند آيه نجوا) نسخ بسيارى از آيات را قبول ندارند و با کسانى که به علت وجود تنافى ظاهرى بين برخى از آيات، ملتزم به نسخ شدهاند، مخالفند و مىگويند در بسيارى از موارد نسخ، در معانى آيات، تأمل کافى نشده است، و گفتهاند آيه متأخر، حکم آيه متقدم را نسخ کرده است؛ زيرا بسيارى از آيات، عام و خاص و مطلق و مقيد هستند، نه ناسخ و منسوخ.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٣٢
[٢]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢٥٤
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٦٧
[٤]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه ٢٦٢