فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٤٠١
تخلّص
تخلّص
(ترک سخن در يک مطلب و وارد شدن در مطلب ديگر)
تخلّص، آن است که متكلم، مطلب آغازين را به طور كلي به كناري مينهد و يكسر به مطلب بعد ميپردازد، و فرق تخلّص با استطراد اين است که در استطراد، متکلّم خيلي گذرا به مطلب دوم اشاره ميكند و دوباره موضوع نخستين را از سر ميگيرد، آنچنان كه گويي دومي اساساً منظور نبوده است.
حسن تخلص از محسّنات لفظي سخن است و آن عبارت از اين است كه گوينده از مطلبي كه در آغاز كلام آمده، خيلي دزدانه و سريع به مقصود منتقل شود، بيآنكه شنونده متوجه انتقال گردد و آن بخاطر پيوستگي تنگاتنگ دو مطلب است. از اين قبيل موارد در سوره كهف (آيات ٨٣ تا ١٠٨) رخ داده است، آنجا كه پس از ذكر داستان « ذي القرنين» و ساخته شدن سدي به دست او در برابر خروج يأجوج و مأجوج، سخن به ماجراي نفخه صور، حشر موجودات و سرنوشت كافران و مؤمنان در روز رستاخيز انتقال يافته است.
نيز ر.ک: حسن تخلّص
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٤٣
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (٢٨٤-٣٧٣)