فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٤٩
آيات مدني در سورههاي مكي
آيات مدني در سورههاي مكي
(تعيين سورههاى مکّى داراى تعدادى آيه مدنى)
دانشمندان اسلامى سورههاى قرآن را به لحاظ دربرداشتن آيات مکى يا مدنى به چهار دسته تقسيم کردهاند:
١. سورههاى مکى خالص (تمام آيات آن مکى است) ؛
٢. سورههاى مدنى خالص؛
٣. سورههاى مکى مشتمل بر چند آيه مدنى؛
٤. سورههاى مدنى مشتمل بر چند آيه مکى.
از اين رو، در برخى از سورههاى مدني، آيات مکى نيز گنجانده شده است.
گفتنى است که چينش آيات در سورهها به دستور پيامبر (ص) و در زمان خود آن حضرت صورت گرفته است؛ ولى درباره ترتيب و چينش سورهها در کنار هم، بين دانشمندان علوم قرآنى و مفسران اختلاف است؛ بنابراين، چون ترتيب آيات و گنجاندن آنها در يک سوره به دستور پيامبر اکرم (ص) بوده است، خود ايشان نيز روى علل و مصالحى برخى از آيات مکى را در سورههاى مدنى و به عکس جا دادهاند.
شماره و فهرست آيات مدنى در سورههاى مکى عبارتند از:
آيات: ٢٠، ٢١، ٢٢، ٩٠، ٩١، ١١٤، ١٥١، ١٥٢ و ١٥٣ سوره انعام (ابنحصار مغربى ميگويد اين آيات از آيات مدنى است که در سوره مکى انعام جاى گرفته است) ؛
١٦٣ - ١٧٢ سوره اعراف؛ ٤٠، ٩٤ و ٩٥ يونس؛ ١٢، ١٣، ١٤، ١٧ و ١١٤ سوره هود؛ ٢٨ و ٢٩ سوره ابراهيم؛ ٢٤ و ٨٧ سوره حجر؛ ١٢٦، ١٢٧ و ١٢٨ سوره نحل؛ ٧٣- ٨١، ٨٨ و ١٠٧ سوره اسراء؛ ١ - ٨، ٢٨ و ١٠٧ سوره کهف؛ ٧١ سوره مريم؛ ١٣٠ سوره طه؛ ٤٤ سوره انبيا؛ ٦٤ - ٧٧ سوره مؤمنون؛ ١٩٧و ٢٢٤ - ٢٢٧ سوره شعراء؛ ٦٨ -٧٠ سوره فرقان؛ ٥٢ - ٥٥ و ٨٥ سوره قصص؛ ١ - ١١ و ٦٠ سوره عنکبوت؛ ٢٧ - ٢٩ سوره لقمان؛ ١٦و ١٨ - ٢٠ سوره سجده؛ ٦٠ سوره سبأ؛ ١٢ و ٤٧ سوره يس؛ ١٠، ٢٣و ٥٣ - ٥٥ سوره زمر؛ ٥٦ و ٥٧ سوره مؤمن؛ ٢٧، ٣٩ و ٤١ سوره شورى؛ ٤٥ سوره زخرف؛ ١٤ سوره جاثيه؛ ١٠، ١٥ و ٣٥ سوره احقاف؛ - ٣٨ ق؛ ٣٢ - ٤٠ سوره نجم؛ ٤٥، ٥٤ و ٥٥ سوره قمر؛ ٢٩ سوره الرحمن؛ ٣٩، ٤٠ و ٧٥ - ٨٢ سوره واقعه؛ آيه آخر سوره حديد؛ ١٧ - ٣٣و ٤٨ - ٥٠ سوره قلم؛ ١٠، ١١ و ٢٠ سوره مزمل؛ ٤٨ سوره مرسلات؛ ١ - ٦ سوره مطففين؛ ١ سوره ليل.
ابن عباس سه آيه از آيات سوره ملک را مدنى دانسته ولى شمارههاى آن را بيان نکرده است.
گفتنى است که بسيارى از اين اعداد و ارقام محل اختلاف است و گاهى تنها يک نفر طرفدار دارد و برخى نيز از ديدگاههاى نادر است.
نيز ر.ک: آيات مکى در سورههاى مدني.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (١٩٩-٢٠٢)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٥٦-٦٧)و٣٦
[٣]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ١٠٣
[٤]جمعي از محققان;مجله رسالة القرآن(فصلنامه);جلد١٢;صفحه ٤٣
[٥]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (١٩٧-٢٤٢)