فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١١٠٠
اغراض امثال قرآن
حكمت امثال قرآن
(اغراض امثال قرآن)
(اسباب و فوايد استفاده از مَثَل در قرآن)
فوايد استعمال مَثَل در علم معانى و بيان بسيار است؛ زيرا زبان مَثَل از خشکى و تلخى پند و اندرز صريح مىکاهد و خاطر را لذت، و طبع را مسرّت مىبخشد و در الفاظ قليل، معانى کثير مندرج و از سخنان کوتاه، انديشههاى ژرف حاصل مىشود.
امام صادق (ع) مىفرمايد: «براى اَمثال قرآن فوايدى است؛ پس در معانى آنها دقت و تفکر کنيد و از کنار آنها به سادگى نگذريد! ».
اينک به اختصار حکمت امثال قرآن را بيان مىکنيم:
١. تشويق و تحريک به انجام خيرات و ترک سيّئات؛
٢. يادآورى و موعظه و عبرت؛
٣. نمايش حسّيِ امور عقلي؛
٤. تقريب معناى موردنظر به ذهن شنونده (واقعه// ٢٢ - ٢٣) ؛
٥. تعليم معاني؛
٦. استدلال به مورد مَثَل و اقناع خصم (آلعمران// ٥٩) ؛
٧. ترغيب مخاطبان به امر مورد نظر (ابراهيم// ٢٤ - ٢٥) ؛
٨. ايجاد نفرت با نشاندادن زشتى چيزى (ابراهيم// ٢٦) ؛
٩. استفاده از طمع انسانها براى منافع اجتماعى (بقره// ٢٦١) ؛
١٠. استفاده از عامل ترس براى دور کردن انسان از زشتىها (بقره// ٢٦٢) ؛
١١. مدح و تعظيم (فتح// ٢٩) ؛
١٢. ذم و تحقير (جمعه// ٥) ؛
١٣. پرورش نيروى فکرى مخاطبان و تقويت ذهن آنان (حشر// ٢١) .
[١]قطان ، مناع بن خليل ،١٩٢٥-١٩٩٩م.;مباحث فى علوم القرآن;صفحه ٢٨٧
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (٤٨٦-٤٨٧)
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٤;صفحه ٤٤
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٥;صفحه ٢٨٨
[٥]حكمت ، علي اصغر ، ١٢٧٢ -;امثال قرآن (فصلى ازتاريخ قرآن كريم);صفحه ١٢٨
[٦]حسيني ، جعفر ،١٣٢٣-;اساليب البيان فى القرآن;صفحه ٦٤٨
[٧]اسماعيلي ، اسماعيل ، ١٣٤٣ -;تفسيرامثال القرآن;صفحه ١٥٩
[٨]ميرخليلي، احمد، ١٣٣٩ -;مثل درقرآن كريم;صفحه ١٦١