فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٩٢٠
توجيه (بلاغت)
توريه
(توجيه (بلاغت))
(ذکر لفظ مشترک ميان دو معناى دور و نزديک و اراده معناى دور)
«توريه» يکى از اسلوبهاى بديعى قرآن است که به آن ايهام، تخييل، مغالطه و توجيه نيز مىگويند.
«توريه» مصدر و در لغت، پوشاندن خبر و آشکار ساختن جز آن، و در اصطلاح فن بديع آن است که گوينده لفظى مشترک ميان دو معناى قريب و بعيد بياورد و معناى نزديک را که آشکار است قصد نکند؛ ولى معناى دور را که پنهان است قصد کرده باشد، و شنونده نيز در وهله نخست گمان مىکند معناى نزديک مقصود گوينده است؛ در حالى که چنين نيست؛ مانند:((وَهُوَ الَّذِى يَتَوَفَّاكُم بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُم بِالنَّهَارِ) ؛ «و او کسى است که روح شما را در شب (هنگام خواب) مىگيرد و مىداند در روز چه کردهايد» (انعام// ٦٠) . )
مقصود خداوند از «جرحتم» مفهوم دور آن يعنى همان ارتکاب گناه است.
زمخشرى مىگويد: در علم بيان، باب و فصلى را به دقت و لطافت توريه نخواهى يافت. توريه بهترين و سودمندترين روش براى تعاطى و تفسير و تأويل متشابهات قرآن و متشابهات کلمات رسول خدا (ص) است.
توريه بر دو قسم است: ١. توريه مجرده؛ ٢. توريه مرشحه.
نيز ر.ک: توريه مجرده؛ توريه مرشحه.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ٤٤٥
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (٢٨٤-٢٨٥)
[٣]بستاني ، بطرس ، ١٨٩٨ - ١٩٦٩;محيط المحيط قاموس مطول للغة العربية;صفحه ٩٦٧