فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٢٧٩
خواتم تحريضي
خواتم تحريضي
(آيات پايانى بعضى سورهها، با محتواى اصرار و تشويق بر چيزى)
«تحريض» به معناى بهشوقآوردن و «تحضيض» به معناى درخواست چيزى با اصرار زياد است.
به آيات پايانى سورههايى که انسان را به چيزى وامىدارد يا بر انجام کارى اصرار مىورزد، خواتم تحريضى يا تحضيضى مىگويند؛ مانند:
١. آخرين آيه سوره اعراف که با وصف حال فرشتگان انسانها را به عبادت خدا برمىانگيزد:((إِنَّ الَّذِينَ عِندَ رَبِّكَ لاَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ) ؛ «به يقين كسانى كه نزد پروردگار تو هستند از پرستش او تكبر نمىورزند و او را به پاكى مىستايند و براى او سجده مىكنند». )
٢. تحضيض به جهاد و صله ارحام در آخرين آيه سوره انفال:((وَالَّذِينَ آمَنُواْ مِن بَعْدُ وَهَاجَرُواْ وَجَاهَدُواْ مَعَكُمْ فَأُوْلَئِكَ مِنكُمْ وَأُوْلُواْ الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِى كِتَابِ اللّهِ إِنَّ اللّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ) ؛ «و كسانى كه بعدا ايمان آورده و هجرت نموده و همراه شما جهاد كردهاند اينان از زمره شمايند و خويشاوندان نسبت به يكديگر [از ديگران] در كتاب خدا سزاوارترند آرى خدا به هر چيزى داناست». )
نيز ر.ک: خواتم سور.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٨٤
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٣٦٧