«طه» در آغاز اين سوره، رمزى است خطاب به پيامبر اسلام (ص) و نام سوره از آن گرفته شده است. خداوند در اين سوره، داستان شگفت حضرت موسى (ع) و برخوردش با فرعون و جادوگران و شيوه انحرافى سامرى در حرکت ارتجاعى او در جامعه به‌سوى شرک را به پيامبر (ص) بيان کرده است تا دلگرمى پيامبر (ص) و آموزش مسلمانان فراهم آيد. از اين سوره به نام‌هاى «موسي» و «کليم» نيز ياد شده است.

غرض اين سوره تذكر و يادآورى از راه انذار است؛ زيرا، آيات انذار آن بر آيات تبشيرش غلبه دارد، و اين غلبه به خوبى به چشم مى‌خورد. سوره داستان هايى را بيان مى‌كند كه به هلاكت طاغيان و تكذيب كنندگان آيات خدا منتهى مى‌شود، و حجت‌هاى روشنى را متضمن است كه عقل هر كس را ملزم به اعتراف به توحيد خداى تعالى، و اجابت دعوت حق مى‌كند، و به يادآورى آينده انسان از احوال قيامت و مواقف آن و حال نكبت بار مجرمين، و خسران ظالمين منتهى مى‌گردد.

اين آيات- به طورى كه از سياقش بر مى‌آيد- با نوعى تسليت از رسول خدا شروع مى‌شود، تا جان شريف خود را در واداشتن مردم به قبول دعوتش به تعب نيندازد، زيرا قرآن نازل نشده براى اينكه آن جناب خود را به زحمت بيندازد، بلكه آن تنزيلى است الهى كه مردم را به خدا و آيات او تذكر مى‌دهد تا شايد بيدار شوند و غريزه خشيت آنان هوشيار گردد، آن گاه متذكر شده به وى ايمان بياورند و تقوى پيشه كنند، پس او غير از تبليغ وظيفه ديگرى ندارد، اگر مردم به ترس آمدند و متذكر شدند كه هيچ، و‌گر نه يا عذاب استيصال و خانمان برانداز منقرضشان مى‌كند، و يا اينكه به سوى خداى خود برگشت نموده در آن عالم به وبال ظلم و فسق خود مى‌رسند، و اعمال خود را بدون كم و زياد مى‌يابند، و به هر حال نمى‌توانند با طغيان و تكذيب خود خداى را عاجز سازند.

سياق آيات اين سوره چنين مى‌رساند كه در مكه نازل شده، در بعضى اخبار هم آمده كه آيه وَ اصْبِرْ عَلى‌ ما يَقُولُونَ در مدينه نازل شده، و در بعضى ديگر آمده كه آيه وَ لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى‌ ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ نيز در مدينه نازل شده است. ليكن از ناحيه لفظ خود اين آيات هيچ دليلى بر مدنى بودن آنها نيست.

يكى از آيات برجسته اين سوره آيه شريفه اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى‌ است. كه با همه كوتاهيش مساله توحيد را با همه اطرافش (توحيد در ذات، صفات و...) متضمن است.

ويژگي‌هاى سوره طه:

١. داراى ١٣٥ آيه به عدد کوفى، ١٣٢ آيه به عدد بصرى، ١٣٤ آيه به عدد حجازى، ١٤٠ آيه به عدد شامي، ١٣٤١ يا ١٥٣٤ کلمه و ٥٢٤٢ يا ٥٣٩٩ حرف است.

٢. در ترتيب نزول، چهل و پنجمين و در قرآن کريم بيستمين سوره است.

٣. پيش از سوره واقعه و پس از سوره مريم در مکه نازل شد؛ جز آيات ١٣٠ و ١٣١ که مدنى است.

٤. گفته‌اند سه آيه منسوخ دارد.

٥. از سوره‌هاى مئين و شامل نيم جزء قرآن است.

٦. يازدهمين سوره‌اى است که با حروف مقطعه آغاز مي‌شود.

مطالب مهم سوره:

١. بيان عظمت قرآن؛

٢. داستان حضرت موسى (ع) ؛

٣. ماجراى ساحران و گوساله سامري؛

٤. داستان حضرت آدم و حوا (ع) و هبوط آنان به زمين؛

٥. مسئله معاد؛

٦. خداشناسى و صفات جلال و جمال خداوند؛

٧. مسئله شفاعت.

[١]سخاوي ، علي بن محمد ، ٥٥٨-٦٤٣ق.;جمال القراء و كمال الاقراء;جلد١;صفحه ٤٤٦و١٨٠
[٢]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٤;صفحه ١١٨
[٣]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٣١٠
[٤]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١٣;صفحه (١٥١-١٥٤)
[٥]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٦١-٤٣)و(٤١-٤٣)
[٦]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٥
[٧]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٨]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٥
[٩]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٢٤١