فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٧٣٢
تفاسير قرن يازدهم قمري
تفاسير قرن يازدهم قمري
قرن يازدهم هجرى همزمان با حکومت صفويان در ايران از آن دورانهايى است که علم تفسير ميان دانشمندان شيعى به اوج خود رسيد.
در اواخر قرن يازدهم به دليل گرايش به علوم عقلى و فلسفي، تفاسير ارزشمند عقلى را کنار تفسيرهاى روايى ميتوان ديد؛ ولى بايد گفت تعداد تفاسير آياتالاحکام بيشتر از انواع ديگر است. برخى از تفاسير مهم قرن يازدهم از اين قرارند:
١. تفسير آيةالکرسي، تأليف علامه هندى (م ١٠١١ق)؛
٢. مفاتيحالإعجاز، اثر ابومحمد محمود بن محمد دهدار، متخلص به عيانى (م ١٠١٣ق)؛
٣. حاشيه خلخالي (حاشيه بر حاشيه)، تأليف سيد حسن حسينى خلخالى (م ١٠١٤ق)، اين تفسير، حاشيهاى است بر حاشيه عصام بر تفسير بيضاوي؛
٤. تفسيرالقرآنالکريم اثر قاسم بن محمد صنعانى (م ١٠٢٩ق)؛
٥. تفاسير حکيم مير برهان الدين محمد باقر استرآبادى معروف به ميرداماد (م ١٠٤٢ق)، که از اين مجموعه، تفسير سوره توحيد، تفسير سدرةالمنتهي و تفسير امانت الهي را ميتوان نام برد؛
٦. صوافيالصافي اثر ملاّيعقوب بن ابراهيم حويزى بختيارى (م ١١٤٧ م) که در يک جلد بزرگ و در سال ١٠٤٠ق. نگارش يافته است؛
٧. نور التوفيق و کشف التدقيق، تأليف محسن بن محمد طاهر قزوينى معروف به ملا محسن نحوى صاحب العوامل فى النحو؛
٨. تفسير القرآن الکريم، تأليف ملاّصدرالدين شيرازى (م ١٠٥٠ق)؛
٩. لطايف غيبى و عواطف لاريبي تأليف سيد احمد بن زينالعابدين حسينى جبلعاملي، به روش کلامي؛
١٠. تفسير شريف لاهيجي، اثر بهاءالدين شيخ محمد بن شيخ على شريف لاهيجى (زنده در سال ١٠٨٦ق). اين تفسير از هندوستان به دست آمد و اکنون در دسترس است؛
١١. تفسير عنايةالقاضى و کفايةالراضى على تفسير البيضاوي معروف به حاشيه خفاجي، اثر احمد بن محمد بن عمر خفاجى (م ١٠٦٩ ق) از دانشمندان اهلسنت.
نيز ر.ک: مفسران قرن يازدهم.
[١]صدرحاج سيدجوادي ، احمد ، ١٢٩٦ -;دائرة المعارف تشيع;جلد٤;صفحه (٥٤٣-٥٥٣)
[٢]شفيعي ، محمد;مفسران شيعه;صفحه (١٣٩-١٥٧)
[٣]ايازي ، محمد علي ، ١٣٣٣ -;المفسرون حياتهم ومنهجهم;صفحه ٨٠٠
[٤]شفيعي ، محمد;مفسران شيعه;صفحه ١٣٩