فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٢١٦
شمار آيات
تعداد آيات
(شمار آيات)
(شماره آيات قرآن)
در تعداد آيات قرآن اختلاف است. مکتبهاى مختلف تفسيرى کوفى، مکي، مدنى، بصرى و شامى هريک عددى را طبق روايات و اخبارى برگزيدهاند که از نظر آنان بر ديگر اخبار رجحان داشته است.
گفتهاند علت اين اختلاف، برداشتهاى متفاوت از توقف پيامبر (ص) بر يک کلمه، هنگام قرائت است. برخى پنداشتند محل وقف پيامبر (ص) فاصله ميان دو آيه نيست؛ در نتيجه، آن آيه را به بعد آن وصل مىکردند. برخى ديگر، آن را وقف و خاتمه آيه تلقى کرده و به ادامه آن وصل نمىکردند؛ لذا در شمارش آيات در مصاحف اختلاف پديد آمد.
شايد هم علت اختلاف، نبودن هرگونه علامت در مصاحف مختلفى باشد که عثمان به اطراف فرستاد.
به هر حال، امروزه تقريباً بيشتر آيات قرآن با روش کوفيان شمارش ميشود که ابوعبدالرحمان سُلَمى از اميرمؤمنان على بن ابيطالب (ع) نقل کرده است.
شماره آيات قرآن در ديدگاههاى مختلف به شرح ذيل است:
١. ٦٢٣٦ آيه به شماره کوفى که به امام على (ع) منسوب است و حمزه و کسائى و خلف، آن را نقل کردهاند؛
٢. ٦٢٢٦ آيه به عدد شامى، منسوب به يحيى بن حارث (ابى الحرث) ذمارى و عبدالله ابنعامر؛
٣. ٦٢٢٠ آيه به عدد مکى، منسوب به عبدالله ابنکثير که يکى از قاريان سبعه است و از مجاهد از ابن عباس از اُبَيّ بن کعب نقل ميکند؛
٤. ٦٢١٩ آيه به عدد بصرى، منقول از قتاده؛
٥. ٦٢١٨ آيه، منقول از ابن مسعود؛
٦. ٦٢١٧ آيه، عدد مدنى اول، اين شماره به کسى منسوب نيست و اهل کوفه آن را به صورت مرسل از اهل مدينه نقل ميکنند، و نافع؛
٧. ٦٢١٦ آيه، منقول از ابن عباس و ابن سيرين؛
٨. ٦٢١٤ آيه، عدد مدنى اخير، که منسوب به ابوجعفر يزيد بن قعقاع و شيبة بن نصاح است که اسماعيل بن جعفر بن ابىکثير انصارى به واسطه سليمان بن جماز از آن دو روايت کرده است؛
٩. ٦٢١٢ آيه، منقول از حميد اعرج؛
١٠. ٦٢١٠ آيه، صاحى تفسير تبيان اين قول را از ابوجعفر که جزء مدنى اخير است نقل ميکند. ابن نديم نيز آن را از ابيّ بن کعب، و زعفرانى نيز از عکرمة بن سليمان نقل کردهاند؛
٩. ٦٢٠٥ آيه، عدد بصرى منسوب به عاصم بن عجاج جحدري، و منقول از ايوب بن متوکل بصري؛
١١. ٦١٧٠ آيه، منقول از عطاء بن يسار؛
١٢. ٦٦٦٠ آيه، منسوب به ميبدي.
[١]ابن عطيه متأخر ، عبد الحق بن غالب ، - ٥٤٦ق.;مقدمتان فى علوم القرآن;صفحه ٢٤٦
[٢]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٧٠
[٣]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه ٧٠
[٤]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٢٣٠
[٥]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (٢٥١-٢٥٢)و٢٤٩
[٦]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه (٥٥٨-٥٥٩)
[٧]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٣٤٢