فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٥٩٥
مكّي و مدني
مكّي و مدني
(تقسيم آيات قرآن به مکّى و مدنى)
يکى از تقسيمات کليدى آيات و سورههاى قرآن، تقسيم آنها به مکّى و مدنى است.
ضوابط و معيارهايى همچون: زمان، مکان و مخاطب، براى مکى و مدنى بودن ذکر کردهاند. بر اساس معيار مکانى آيات و سورههاى نازل شده قبل يا بعد از هجرت در مکه را «مکّى» و آيات نازل شده پس از هجرت و در مدينه را «مدنى» گفتهاند.
در صورت اشتباه، به ضوابط ديگرى همچون فحوا و مخاطب و خصايص شايع مکى و مدنى براى شناسايى آيات تمسک مىشود.
از مهمترين فوايد شناخت مکى و مدني، شناسايى ناسخ از منسوخ است؛ يعنى چون هميشه آيه ناسخ از نظر زمان، متأخر از آيه منسوخ است، غالب آيات ناسخ، مدنىاند. همچنين از فوايد شناخت مکى و مدني، معرفت و شناسايى خاص از عام و مقيّد از مطلق است.
نيز ر.ک: ضوابط مکى و مدني؛ سور مکى؛ آيات مکى؛ اولين آيه مکى؛ آخرين آيه مکى؛ ….
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٣٦-٤٥)
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (١٨٧-١٩٤)
[٣]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٦٢
[٤]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه (٦٠١-٦٢٤)