در آيه اول اين سوره از پيروزى بزرگ پيامبر (ص) به يارى خدا، ياد شده است؛ فتحى که در صلح حديبيه كه در سال ششم از هجرت اتفاق افتاد، فراهم آمد. پيامبر (ص) همراه ١٤٠٠ نفر به جنگ با مشرکان رفت؛ در حالى که اميدى به بازگشت پيروزمندانه و به سلامت نبود؛ ولى سرانجام با قرارداد آتش‌بس ده ساله و بدون درگيرى به مدينه بازگشتند. همين قرارداد، پيروزى‌هاى بزرگ ديگرى درپى داشت؛ مانند: فتح خيبر در سال هفتم هجرى، فتح مکه همراه دوازده‌هزار سرباز مسلمان در سال هشتم هجرى و مسلمان شدن تعداد زيادى از مشرکان در اين فاصله. اين‌ها آن «فتح مبين» است که سوره به آن نام مشهور شده است.

چون اين سوره با آيه((إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا))آغاز شده است و نويد يک پيروزى بزرگ و درخشان را مى‌دهد، به آن «فتح» گفته‌اند.

غرض سوره بيان منتى است كه خداى تعالى بر رسول خود نهاده، و در اين سفر فتحى آشكار نصيبش فرموده. و نيز منتى كه بر مؤمنين همراه وى نهاده و مدح شايانى است كه از آنان كرده، و وعده جميلى است كه به همه كسانى از ايشان داده كه ايمان آورده و عمل صالح كرده‌اند. اين سوره در مدينه نازل شده است.

درباره مصداق اين فتح، ميان مفسران نظراتى به قرار ذيل هست:

١. صلح حديبيه (مشهورترين نظريه) ؛

٢. فتح خيبر؛

٣. فتح مکه؛

٤. فتح و پيروزى سپاه اسلام در همه جنگ‌ها.

ويژگي‌هاى سوره فتح:

١. داراى ٢٩ آيه، ٥٦٠ کلمه و ٢٤٣٨ يا ٢٥٠٩ حرف است.

٢. در ترتيب نزول، يکصد و يازدهمين و در قرآن کريم چهل و هشتمين سوره است.

٣. پس از سوره جمعه و پيش از سوره مائده در سال ششم هجرت هنگام بازگشت از صلح حديبيه نازل شد و از سوره‌هاى مدنى به شمار مى‌آيد.

٤. از نظر کميت از سوره‌هاى مثانى و شامل حدود يک حزب قرآن است.

٥. در اين سوره، آيه منسوخ نيست؛ امّا آيه ناسخ وجود دارد.

مطالب سوره فتح:

١. بشارت به فتح مکه؛

٢. حوادث جريان صلح حديبيه و بيعت رضوان؛

٣. اشاره به کارشکنى‌هاى منافقان؛

٤. اوصاف ويژه پيروان مکتب محمدى (ص) .

[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٨;صفحه ٢٥١
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٤٣و٤١
[٣]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٧
[٤]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٧
[٥]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٤
[٦]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٢;صفحه ٤
[٧]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٣٧٢
[٨]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٤٣٢