فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٨٢٦
تفسير كلامي
تفسير كلامي
(تفسير قرآن با اهتمام به مباحث عقيدتى)
واژه کلام در عربى به معناى سخن و در اصطلاح عبارت است از شرح و بيان استدلال در معارف دين که غالباً براى ردّ شبهات مخالفان ايراد ميشود. علم کلام، علمى است که با ايراد ادله و حجتها آدمى را بر اثبات عقايد دينى و ردّ شبهات مخالفان توانا ميسازد.
تفسير کلامي شکلى از تفسير قرآن است که رنگ غالب آن دفاع از عقيده کلامى مفسر است، و مفسر در اين نوع تفسير با هر مناسبتى براى اثبات عقيده خود و تعرض به عقايد ديگران مباحث کلامى را در آيات قرآنى پيش ميکشد.
علامه طباطبايي در اين باره ميفرمايد:
اما متکلمان يعنى بحثکنندگان در عقايد مذهبى سعى کردهاند آيات را طبق اصول مذهب خود تفسير کنند؛ يعنى آنچه را موافق ديدند، گرفته و باقى را به صورتى که مذهب آنها اجازه ميداده تأويل کردهاند.
البته قرآن از جهت بيان مباحث کلامى و مبارزه با عقايد و افکار غيرمسلمانان نظير يهوديان و مسيحيان و داشتن آيات محکم و متشابه درون خويش ميتواند جايگاه مناسبى براى تفسيرهاى کلامى باشد و فرصت استفاده براى مفسران را در اثبات عقايد کلامى خويش و نفى عقايد ديگران ايجاد کند".
ممکن است در اينگونه تفسيرها مفسر در مباحث کلامي، بدون تکفير ديگران و بدون تعصب از عقيده خود دفاع کند؛ ولى غالباً جهت سلبى و تعصب را ميتوان در تفاسير کلامى يافت.
نيز ر.ک: تفاسير کلامي؛ مفسران کلامي.
[١]اسماعيلي قوچاني،علي اكبر،١٣٢٣-;پژوهشى درسيرتطورتفسيروروشهاى تفسيرى;صفحه (٦١-٦٢)
[٢]ايازي ، محمد علي ، ١٣٣٣ -;المفسرون حياتهم ومنهجهم;صفحه ٥٦