فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٦٣٤
ادات استفهام
ادات استفهام
(واژهاى براى پرسش)
«ادوات استفهام» مجموعه کلماتى هستند که براى پرسش به کار مىروند؛ مانند: «همزه، أيّ، أين، ما، هل، أنّى، کيف، مَن و أيّان».
١. همزه (به معناى «آيا») :((أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا...) ؛ )آيا براى مردم شگفتآور است؟ (يونس// ٢) .
٢. أيّ (به معناى «کداميک»: (... أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَذِهِ إِيمَانًا...) ؛ اين [سوره] ايمان كدام يك از شما را افزود؟ (توبه// ١٢٤) .
٣. أين (براى پرسش از مکان) : (فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ) ؛ پس به كجا مىرويد (تکوير// ٢٦) .
٤. هل (به معناى «آيا»)((هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنسَانِ حِينٌ مِّنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيْئًا مَّذْكُورًا) ؛ )آيا زمانى طولانى بر انسان گذشت كه چيز قابل ذكرى نبود (دهر// ١) .
٥. أَيَّانَ (براى پرسش از آينده) : (يَسْأَلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ الدِّينِ) ؛ پرسند روز پاداش كى است (ذاريات// ١٢) .
٦. ما (به معناى «چه چيزي») : (وَمَا تِلْكَ بِيَمِينِكَ يَا مُوسَى) ؛ واى موسى در دست راست تو چيست (طه// ١٧) .
٧. أنّى (به معناى «کيف») : (... أَنَّىَ يُحْيِى هَذِهِ اللّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا...) ؛ چگونه خداوند، (اهل) اين (ويرانكده) را پس از مرگشان زنده مىكند؟ (بقره// ٢٥٩) .
٨. کيف (استفهام از حال چيزى است، نه ذات آن)((كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِاللَّهِ...) ؛ )چگونه خدا را منكريد (بقره// ٢٨) .
٩. مَن (براى پرسش از شخص) : (... وَمَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللّهُ...) ؛ و چه كسى جز خدا گناهان را مىآمرزد (آل عمران// ١٣٥) .
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٣٤٧
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٦٧