فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢١٥٩
حكمت (قرآن)
حكمت (قرآن)
(يکى از اوصاف قرآن)
«حکمت» حالت و توانايى درک و تشخيص است که شخص با آن مىتواند حق و واقعيت را درک کند و کار متقن انجام دهد. راغب مىگويد: حکمت، رسيدن به حق با علم و عقل است.
در آياتى از قرآن «حکمت» وصف قرآن قرار گرفته و بر «الکتاب» و «آيات الله» عطف شده است:
١.(()… وَاذْكُرُواْ نِعْمَتَ اللّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنزَلَ عَلَيْكُمْ مِّنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُم بِهِ… )((بقره// ٢٣١) ؛ )
٢. (وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِى بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ) (احزاب// ٣٤) ؛
٣.((وَأَنزَلَ اللّهُ عَلَيْكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ)… )((نساء// ١١٣) . )
درباره منظور از «حکمت» در اين آيات بين مفسران اختلاف است؛ برخى گفتهاند «حکمت» همان قرآن و حکمتهاى مندرج در آن است، و ذکر «حکمت» پس از «الکتاب» در آيات قبل، از باب ذکر خاص بعد از عام و يا ذکر جزء بعد از کل است.
علامه طبرسى مىگويد: «منظور از «الکتاب» قرآن و مراد از «حکمت» سنّت است».
در تفسير نمونه آمده است: «آيات الله» و «حکمت» [در آيه ٣٤ سوره احزاب ] هر دو اشاره به قرآن است؛ ولى تعبير «آيات الله» نظر به جنبه اعجاز قرآن دارد و تعبير «حکمت» محتواى عميق و دانشى را که در آن نهفته است بازگو مىکند.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٢٧٤
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;صفحه ١٨٣
[٣]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٣١
[٤]قرشي بنابي ، علي اكبر ، ١٣٠٧ -;قاموس قرآن;جلد٢;صفحه ١٦٣
[٥]مصباح ، محمد تقي ، ١٣١٣ -;قرآن شناسى;جلد١;صفحه ٤٠
[٦]طبرسي ، فضل بن حسن ، ٤٦٨ - ٥٤٨ق;مجمع البيان فى تفسيرالقرآن;جلد٨;صفحه ١٥٨
[٧]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١٧;صفحه ٢٩٦
[٨]جلالي نائيني ، محمد رضا ، ١٢٩١ - ١٣٨٩.;تاريخ جمع قرآن;صفحه ٧
[٩]راغب اصفهاني ، حسين بن محمد ، - ٥٠٢ق;المفردات فى غريب القرآن;صفحه (١٢٦-١٢٧)
[١٠]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٦;صفحه ٣١٣