فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٧٢٦
تفاسير قرن سوم قمري
تفاسير قرن سوم قمري
تفاسير مهم شيعه در قرن سوم هجرى عبارتند از:
١. تفسير بطائني تأليف حسن بن على بن ابى حمزه کوفى بطائنى (م حدود ٢٠٠ق) که روايى است و در کتابهاى تفسيرى اماميه از آن نقل شده است.
٢. تفسير واقدي اثر ابوعبدالله محمد بن عمر واقد اسلمى (م ٢٠٧ ق) . زرکلى در اعلام، تفسير خطى وى را معرفى کرده است.
٣. معانى القرآن (تفسير فرّاء) نوشته ابوزکريا يحيى بن زياد ديلمى کوفى معروف به فرّاء (م ٢٠٧ ق) . از اين تفسير در تفسير فراتکوفي نام برده شده است.
٤. تفسير يونس تأليف ابومحمد يونس. على بن ابراهيم قمى از آن بسيار نقل ميکند.
٥. تفسير ابنابيعمير، ابواحمد محمد بن ابى عمير زياد بن عيسى (م ٢١٧ ق) که تفسيرهاى روايى مانند نورالثقلين از آن نقل کردهاند.
٦. تفسير التنزيل والتحريف اثر ابوعبدالله احمد بن محمد معروف به سيارى (م ٣٦٨ ق) . نسخه نفيسى از اين تفسير در کتابخانه شيخ محمد سماوى موجود بوده و شيخ سليمان حلى از اين تفسير به نام التنزيل و التحريف ياد کرده است.
٧. تفسير ابنفضال صغير، تأليف حسن بن على بن فضال کوفى (م ٢٢٤ ق) ، در کتابهاى معتبر شيعه مانند تفسير فرات کوفي از اين تفسير فراوان نقل شده است.
٨. نوادر علمالقرآن اثر شيخ ابوالحسن محمد ابن احمد بن محمد، معروف به حارثي، از محدثان و مفسران اماميه. شيخ طوسى در الفهرست آن را ضبط کرده است.
٩. تفسير محمد بن عباس، نوشته شيخ محمد در منابع تفسيرى شيعه از آن ياد شده است.
١٠. تفسيرالقرآنالعظيم تأليف ابومحمد سهل بن عبدالله بن يونس بن عيسى بن عبدالله تسترى (م ٢٧٣ تا ٢٨٣ ق) ، که قديمترين تفسير عرفانى شيعه به شمار ميآيد.
از تفسيرهاى اهلسنت نيز ميتوان به دو نمونه اشاره کرد:
١. تفسير القرآنالعظيم عبدالرزاق بن همام صنعانى (م ٢١١ ق) ؛
٢. تفسير کتاب الله العزيز تأليف هود بن محکَّم هُوّاري.
نيز ر.ک: مفسران قرن سوم.
[١]صدرحاج سيدجوادي ، احمد ، ١٢٩٦ -;دائرة المعارف تشيع;جلد٤;صفحه ١٨٣
[٢]عقيقي بخشايشي ، عبد الرحيم ، ١٣٢٢ -١٣٩١.;طبقات مفسران شيعه;جلد١;صفحه (٤٥١-٥٥٥)
[٣]شفيعي ، محمد;مفسران شيعه;صفحه ٨٩