فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١١٣
آيات عرش و كرسي
آيات عرش و كرسي
(آيات داراى واژههاى «عرش» و «کرسى»)
عرش در لغت به معناى تخت است و به همين معنا چهار بار در قرآن (در آيات ١٠٠ سوره يوسف و ٢٣، ٣٨ و ٤٢ سوره نمل) آمده است.
کرسي نيز به معناى تخت و سرير است. اين واژه به همين معنا در آيه ٣٤ سوره ص به کار رفته که اشاره به تخت سليمان است. اما واژه عرش ٢١ بار و کرسي يک بار در قرآن به خداوند سبحان نسبت داده شده است که مجموع اين آيات را آيات عرش و کرسي مىنامند. برخى از اين آيات چنين است:
١. آيه ١٧ سوره الحاقه:((... وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ) ؛ )و عرش پروردگارت را آن روز هشت [فرشته ] بر سر خود بر مىدارند؛
٢. آيه ٥ سوره طه:((الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى) ؛ )خداى رحمان كه بر عرش استيلا يافته است؛
٣. آيه ٢ سوره رعد:((... ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ...) ؛ ) آنگاه بر عرش استيلا يافت؛
٤. آيه ٢٥٤ سوره بقره:((... وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ...) ؛ ) كرسى او آسمانها و زمين را در بر گرفته ؛
و نيز آيات: ٥٤ سوره اعراف، ١٢٩ سوره توبه، ١٠٠ سوره يوسف، ٤٢ سوره اسراء، ٨٦ و ١١٦ سوره مؤمنون، ٥٩ سوره فرقان، ٢٦سوره نمل، ٤ سوره سجده، ٧٥ سوره زمر، ٧ و ١٥ سوره مؤمن، ٨٢ سوره زخرف، ٤ سوره حديد، ٢٠ سوره تکوير، ١٥ سوره بروج و ٧ سوره هود.
گروهى از ظاهرگرايان از جمله کراميه، مجسمه و حنابله، عرش و کرسى را جسمانى شمرده، عقيده دارند خداوند مستقرّ بر عرش و مماس با آنها است و گاهى از عرش بر آسمان فرود مىآيد؛ ولى شيعه و معتزله معتقدند عرش و کرسى داراى معناى مجازى و کنايىاند و در آياتى که عرش و کرسى به خدا نسبت داده شده، به معناى علم و عظمت و احاطه قدرت و سلطه و سلطنت خداوند سبحان است؛ زيرا اين آيات با توجه به آيات محکم همچون((لاَّ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ) ،)(لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ)(و)… هرگز بر جسمانى بودن خداوند سبحان دلالت ندارند.
[١]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (١٠٥-١٠٧)
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه (٨١-٨٢)
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (١٤-١٧)
[٤]راغب اصفهاني ، حسين بن محمد ، - ٥٠٢ق;المفردات فى غريب القرآن;صفحه ٤٤٥و٣٤١
[٥]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;پيام قرآن , روش تازه اى درتفسير موضوعى قرآن;جلد٢;صفحه (٢٧٦-٢٧٩)
[٦]مصطفوي ، حسن،١٢٩٤-١٣٨٤.;التحقيق فى كلمات القرآن;جلد٨;صفحه (٨٤-٩٠)