فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٩٤٨
سوره شصت و سوم قرآن
سوره منافقون
(سوره شصت و سوم قرآن)
(شصت و سومين سوره قرآن)
«منافق» به معناى دوچهره است. اين سوره به تشريح اخلاق و شيوههاى منافقان و ويژگيهاى روانى آنان و نيز توطئهها و دروغ پردازى هاي ايشان پرداخته، از آنها به «دشمنانى سرسخت» تعبير کرده و مسلمانان را از آنها برحذر داشته است؛ به اين دليل و به دليل ذکر واژه «منافقون» در آيه اول، چنين نامى را براى سوره برگزيدهاند.
اين سوره در نماز جمعه خوانده مىشود تا مسلمانان با يادآورى نقش منافقانه دشمنان، هميشه آگاهى خود را حفظ کنند. و مؤمنين را نصيحت مىكند از كارهايى كه سرانجامش نفاق است بپرهيزند، تا به هلاكت نفاق دچار نگردند، و كارشان به آتش دوزخ منجر نشود. اين سوره در مدينه نازل شده است.
ويژگيهاى سوره منافقون:
١. يازده آيه، ١٨٠ کلمه و ٧٦٦ يا ٧٧٦ حرف دارد.
٢. در ترتيب نزول، يکصد و چهارمين و در مصحف شريف شصت و سومين سوره قرآن است.
٣. پس از سوره حج و پيش از سوره مجادله در مدينه پس از هجرت نازل شد و هيچ آيه مکى ندارد.
٤. از نظر کمّيّت از سورههاى مفصّل و از نوع طوال آن و شامل بخشى از يک حزب قرآن است.
٥. دومين سوره از سُوَر زمانيه است که با کلمه «إذا» آغاز مىشود.
٦. آيه منسوخ ندارد؛ امّا يک آيه ناسخ در آن هست.
مهمترين موضوعات اين سوره:
١. نشانههاى منافقان؛
٢. مراقبت دائم و کنترل توطئههاى منافقان؛
٣. عوامل غفلت از ياد خدا؛
٤. انفاق در راه خدا.
[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٩;صفحه ٢٧٨
[٢]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٧
[٣]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٤
[٤]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٤;صفحه ١٤١
[٥]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٤٦٥