فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٧٠٩
ادات ظرفيت
ادات ظرفيت
(ادات بيانگر زمان يا مکان انجام فعل)
«ادات ظرفيت» در معناى «ظرف» (زمان يا مکان انجام فعل) استعمال ميشود؛ مانند:
١. إلى: حرف جر در معناى ظرفيت؛ مثل:((... لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ...) ؛ )يقينا شما را در روز قيامت كه در آن هيچ شكى نيست گرد خواهد آورد (انعام// ١٢) .
٢. بَين: گاه اسم است و گاه ظرف. معناى ظرفى آن مانند:((... لَا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ...) ؛ )در برابر خدا و پيامبرش [در هيچ كارى] پيشى مجوييد (حجرات// ١) .
٣. حيث: گاهى به معناى ظرف مکان به کار رفته است؛ مانند:((... إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لاَ تَرَوْنَهُمْ)…) ؛ در حقيقت او و قبيلهاش شما را از آنجا كه آنها را نمىبينيد مىبينند (اعراف//٢٧) .
٤. على: حرف جر است و معانى مختلفى از جمله «ظرفيت» دارد؛ مثل:((وَدَخَلَ الْمَدِينَةَ عَلَى حِينِ غَفْلَةٍ مِّنْ أَهْلِهَا...) ؛ )و داخل شهر شد بىآنكه مردمش متوجه باشند (قصص// ١٥) .
٥. في: حرف جرى است که مشهورترين معناى آن ظرفيت است. در حقيقت، ظرفيت نيز معناى اصلى خود را در «فى» دارد؛ مانند: (... إِنَّا لَنَرَاكَ فِى ضَلاَلٍ مُّبِينٍ) ؛ واقعا ما تو را در گمراهى آشكارى مىبينيم (اعراف// ٦٠) .
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٤;صفحه ٣٠٢و٢٨٤و٢٧٤و٢٣٢
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢٤٩و(٢٣٨-٢٠٥)و٢٢١و(٢٠٥-٢٢٩)و١٩٢