فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٣٣٥
تأويل ممدوح
تأويل ممدوح
(تاويل مطابق واقع)
تأويل صحيح و واقعى آيات قرآن که از منبع وحى و علم الهى سرچشمه مىگيرد، «تأويل ممدوح» است و جز خداوند و راسخان در علم، کسى از آن اطلاعى ندارد:((... وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ...) ؛ )با آنكه تاويلش را جز خدا و ريشهداران در دانش كسى نمىداند (آل عمران// ٧) .
اغلب محققان گفتهاند تفسير، ناظر به «لفظ» است؛ اما تأويل، ناظر به ساختمان جمله و نحوه تعبير؛ چنانکه وقتى در قرآن مىفرمايد((إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصَادِ) ؛ )زيرا پروردگار تو سخت در كمين است (فجر// ١٤) ؛ از نظر تفسير، «مرصاد» از «رصد» به معناى مراقبت و نظارت گرفته شده و به معناى محل رصد و مراقبت و کمين است؛ ولى چون به واقع، خداوند در کمين يا کمينگاه ننشسته است، از نظر تأويل آيه، اهل نظر و زبان از اين تعبير کنايي، علم و احاطه و حضور خداوند، و از لحن آيه، تحذير و هشدارى بليغ درمىيابند و پى مىبرند که خداوند از کردار و رفتارشان غافل نيست.
اينگونه تأويل که همه مفسران بزرگ شيعه و سنّى در تفسيرهايشان آوردهاند، از تأويلها و تفسيرهاى مستحسن و ممدوح است.
[١]عميدزنجاني ، عباسعلي ، ١٣١٦ -١٣٩٠.;مبانى وروشهاى تفسيرقرآن;صفحه (١١٨-١١٩)
[٢]خرمشاهي ، بهاء الدين ، ١٣٢٤ -;قرآن پژوهى(هفتادبحث وتحقيق قرآنى);صفحه (١٦٢-١٦٣)
[٣]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;شناخت قرآن;صفحه (٢٣٣-٢٣٤)