١. دسته‌اى از دانشمندان اسلامى با استناد به شواهد و دلايل بسيار معتقدند قرآن‌کريم در همان زمان رسول خدا (ص) در مجموعه‌اى به نام «مصحف» جمع‌آورى شد، و حتى گفته شده که نسبت دادن جمع قرآن به خلفا، امرى موهوم و مخالف کتاب، سنت، عقل و اجماع است. از جمله اين دانشمندان و محققان حارث محاسبى، زرکشى، محمد غزالى، ابى‌شامه، باقلانى، حر عاملى، بلخى، ابن‌طاووس، سيد شرف‌الدين، زرقانى، شاهين، آيت‌الله خويى، جعفر مرتضى عاملى و معرفت هستند.

٢. عده زيادى از دانشمندان اهل‌سنت مى‌گويند گرچه تمام قرآن در عصر رسول گرامى (ص) مکتوب و ثبت شد و آيات آن هريک در جاى خود قرار گرفت - که همين ترتيب کنونى است - ولى تدوين آن به‌صورت کتابى با ترتيب خاص، در زمان ابوبکر و با پيشنهاد عمر انجام گرفت و در زمان عثمان به اختلافات مربوط به قرائت‌ها پايان داده شد که گاهى از اين دو مرحله به جمع دوم و سوم ياد مى‌شود.

از انس بن مالک نقل شده که در زمان رسول خدا (ص) چهار نفر قرآن را جمع کردند: اُبيّ بن کعب، معاذ بن جبل، زيد بن ثابت، و ابوزيد. در نقل ديگري، ابوالدرداء جايگزين اُبيّ بن کعب شده است. در بيان مراد از اين سخن انس بن مالک، صاحبنظران سخنان متعددى گفته‌اند. برخى در اصل ادعا تشکيک کرده‌اند و برخى دلالت آن بر حصر را نپذيرفته، و برخى ديگر در معناى «جمع قرآن» توجيهاتى ذکر کرده‌اند. برخى از وجوه ذکر شده در باب معناى «جمع قرآن» به اين قرار است:

١. جمع بر جميع وجوه و قرائاتى که نازل شده؛

٢. جمع همه آنچه بعد از تلاوت نسخ شده و آنچه نسخ نشده؛

٣. شنيدن بدون واسطه از زبان مبارک رسول خدا (ص) ؛

٤. متصدّى القاء و تعليم بودن؛

٥. کتابت قرآن علاوه بر حفظ در سينه.

نيز ر.ک: جمع دوره پيامبر (ص) ؛ جمع ابوبکر؛ جمع عثمان؛ ترتيب سور؛ ترتيب آيات؛ جمع کتابتى قرآن؛ جمع حفظى قرآن.

[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (٢٣٧-٢٤٣)
[٢]خويي ، ابوالقاسم ، ١٢٧٨ - ١٣٧١;البيان فى تفسيرالقرآن;صفحه ٢٥٧
[٣]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه (٦٥-٨٩)
[٤]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٢٤٤-٢٤٧)و(٢٠٢-٢١١)
[٥]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه (٢٩٧-٣٣٢)و(٢١١-٢١٣)
[٦]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه (٢١٨-٢٣١)