فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢١٤٣
حصر قرائات
حصر قرائات
(محصورکردن قرائت قرآن در چند قرائت معيّن و مشخّص)
انحصار قرائات قرآنى نتيجه و معلول اقدامى آيندهنگرانه بود که در سالهاى ٢٥ -٣٠ ق يعنى در نخستين دهههاى پس از رحلت پيامبر بزرگ (ص) صورت پذيرفت و همه صحابه و معلمان بزرگ قرآن آن را تأييد کردند.
در آغاز قرن سوم هجرى انحصار قرائات قرآنى ظهور و بروز بيشترى يافت و به گواهى منابع کهن، روند تاريخى انحصار قرائتهاى قرآنى تا آنجا شتاب گرفت که در هر منطقه، تنها يک قرائت شهرت يافت؛ چنانکه در مدينه فقط قرائت نافع، در مکه قرائت ابنکثير، در بصره قرائت ابوعمرو و قرائت شاگردش يعقوب حضرمي، در شام قرائت ابنعامر، و در کوفه قرائت عاصم و نيز قرائت حمزه (جمعاً هفت قرائت) رواج داشت و بيشتر قاريان در غالب حوزههاى قرائت و محافل قرآن بر قرائت اين قاريان بزرگ اتفاق نظر و عمل داشتند.
بنابراين، انحصار قرائتهاى قرآنى در هفت قرائت و چهارده روايت که در آغاز قرن چهارم به صورت مشخصترى مطرح شد و کم و بيش نزد مردم مقبوليت يافت و در نيمه اول قرن پنجم قطعى و فراگير شد در حقيقت، دنباله و پيامد يک جريان مستمر پيشين بوده است.
نظر ديگر آن است که انحصار قرائتهاى قرآنى به هفت قرائت و چهارده روايت را ناشى از طرح تسبيع سبعه و تحت تأثير رواج تأليف کارساز ابنمجاهد يعنى «السبعه» دانستهاند.
البته بر اين قول شايع اشکال و تأمل بسيار وارد است و جاى تحقيق دارد.
نيز ر.ک: قراء سبعه؛ قرائات سبع.
[١]لساني،محمدعلي;قراءسبعه وبررسى قراءات ايشان(پايان نامه);صفحه (١٠٢-١٠٨)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٨٠-٨١)
[٣]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه (٢٤٨-٢٤٩)
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢٠٩
[٥]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه ٢٥٠