در اين سوره به توحيد خداى تعالى امر شده، توحيدى كه لايق به ساحت مقدس او باشد، و نيز به تنزيه ذات متعاليش از اينكه نام مقدسش با نامى ديگر ذكر شود، و يا چيزى كه بايد به او مستند شود بغير او نسبت دهند، مثلا كسى ديگر را در خلقت و تدبير و رزق شريك او بدانند، و به رسول خدا (ص) وعده تاييد مى‌دهد، تاييد به وسيله علم و حفظ، و نيز وعده مى‌دهد كه او را از آسان‌ترين طريق و مناسب‌ترين راه موفق به تبليغ و دعوت بفرمايد.

و سياق آيات اول سوره سياق آيات مكى است، و اما ذيل سوره يعنى از جمله قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى... مورد ترديد است براى اينكه از طرق ائمه اهل بيت و همچنين از طرق اهل سنت رواياتى رسيده كه منظور از تزكى دادن زكات فطره و خواندن نماز عيد است، و اين را هم مى‌دانيم كه روزه و توابعش كه يكى زكات فطره است و همچنين نماز عيد، بعد از هجرت در مدينه تشريع شده، نتيجه اين كه آيات ذيل سوره در مدينه نازل شده، پس سوره مورد بحث مشتمل است بر آيات مكى و مدنى هر دو، و اين با رواياتى كه مى‌گويد اين سوره مكى است منافاتى ندارد، براى اينكه مى‌توان آن را حمل كرد به اينكه منظور صدر سوره است.

ويژگي‌هاى سوره أعلى:

١. نوزده آيه، ٧٢ يا ٧٨ کلمه و ٢٧٠ يا ٢٧١ حرف دارد.

٢. هشتمين سوره‌اى است که در مکه پس از سوره تکوير و پيش از سوره ليل بر پيامبر اکرم (ص) نازل شد و در ترتيب مصحف شريف هشتاد و هفتمين سوره است.

٣. از نظر کميت، از سوره‌هاى مفصّل و از نوع اوساط آن به‌شمار مى‌آيد.

٤. در اين سوره نَسخى رخ نداده است.

مهم‌ترين مطالب سوره أعلي:

١. تسبيح و تقديس خداوند متعالي؛

٢. اشاره به قانون نظم و توازن، و هدايت فطرى بشر؛

٣. ترغيب به تزکيه نفس و خودسازي؛

٤. مقايسه زندگى فانى دنيا و زندگى جاويد آخرت؛

٥. اشاره‌اى کوتاه به صحف ابراهيم و موسى (ع) و تعاليم آموزنده آنان.

[١]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٥٣٢
[٢]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٩٠
[٣]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٥
[٤]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٥١٤
[٥]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٦;صفحه ٣٧٨
[٦]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٧]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه ١٤٨
[٨]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد٢٠;صفحه ٢٦٣