فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٤٢٠
مصحف عبدالله بن عباس
مصحف عبدالله بن عباس
(مصحف تهيه شده توسط عبدالله بن عباس)
ابنعباس يا عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب (تولد: ٣ قبل از هجرت، وفات: حدود ٧٠هجرى قمري) پسرعموى رسولخدا (ص) محدّث، مفسر، مورخ صدر اسلام، از اصحاب خاص پيغمبر (ص) ، دوست و مشاور خلفا، سردار سپاه، استاندار، نماينده و سفير اميرمؤمنان على (ع) بود.
وى مصحفى داشت که متأسفانه خبر روشنى از آن در دست نيست؛ اما با توجه به اين که وى از وابستگان انجمن تدوين قرآن در زمان عثمان و از اصحاب اجماع بر مصحف امام بود و همچنين اسانيد مشهور قرّاى سبعه به او متصل مىشود، طبيعى است که مصحف او با مصحف عثمان تفاوت چندانى نداشته باشد.
مصحف ابنعباس - بنا بر نقل - داراى ١١٤ سوره و به ترتيب نزول سورهها بوده است. اين مصحف در دو زمينه با مصاحف صحابه اختلاف داشته است:
١. اختلاف در نحوه قرائت؛ مانند: قرائت «جهرة» به فتح «ها» به جاى سکون آن (بقره// ٦٥) و (کما سئل) به کسر سين و همزه به جاى ضم و کسر (بقره// ١٠٨) .
اين اختلافات ناشى از تفاوت و اختلاف لهجهها است.
٢. اضافات تفسيرى يا تغيير کلمات به مرادف واضحتر آن؛ مانند:((فما استمتعم به منهنّ (الى أجل مسمي) ))(نساء// ٢٤) و (لمن اراد ان يتم (يکمل) الرضاعة) (بهجاى يتم) (بقره// ٢٣٣) .
عبدالصبور شاهين در کتاب تاريخ القرآن پس از بررسى روايات وارد شده درباره مصحف ابنعباس چنين نتيجه مىگيرد که مصحف وى در حقيقت، همان مصحف عثمان است و جايگاه اين روايات، تفسير ابن عباس است نه در اصل مصحف.
[١]ابن ابي داود، عبد الله بن سليمان ، ٢٣٠ - ٣١٦ق.;كتاب المصاحف;جلد٢٦;صفحه ٧٣
[٢]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٤٧٨
[٣]صدرحاج سيدجوادي ، احمد ، ١٢٩٦ -;دائرة المعارف تشيع;جلد١;صفحه ٣٤٤
[٤]شاهين ، عبد الصبور;تاريخ القرآن;صفحه (١٥٩-١٦٣)