نام لقمان حکيم دو بار در اين سوره آمده و در آيات١٢تا٢٠ موعظه‌هاى حکيمانه‌اى از او به پسرش را بيان کرده است و همين امر سبب نامگذاري آن به لقمان است. در مجموع، اين سوره پيام توحيد، حکمت، معرفت و معاد را بيان، و فطرت بشر را مورد خطاب قرار مي‌هد.

غرض اين سوره ـ به طورى كه آغاز و انجام آن، و نيز سياق تمامى آيات آن اشاره مى‌كند ـ دعوت به توحيد و ايقان و ايمان به معاد، و عمل به كليات شرايع دين است. از ابتداى سوره پيداست كه در باره بعضى از مشركان نازل شده، كه مردم را از راه خدا و شنيدن قرآن، به وسيله تبليغاتى دروغ جلوگيرى نموده، مى‌خواستند مساله خدا و دين را از ياد مردم ببرند، اتفاقا روايت وارده در تفسير آيه وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ... نيز همين را تاييد مي‌کند. پس اين سوره نازل شد تا اصول عقايد و كليات شرايع حق را بيان نمايد، و در برابر احاديث سرگرم كننده آنان مقدارى از داستان لقمان و مواعظش را ايراد كرده است.

گفته شده: اين سوره ـ به شهادت سياقى كه آيات آن دارد ـ در مكه نازل شده؛ يكى از آيات بر جسته آن آيه ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَ أَنَّ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ هُوَ الْباطِلُ... است.

ويژگي‌هاى سوره لقمان:

١. داراى ٣٤ آيه به عدد حجازى و ٣٣ آيه به عدد ديگر مکتب‌هاى تفسيرى (عدد اخير مشهور و صحيح‌تر است) ، ٥٤٢ يا ٥٤٨ کلمه و ٢١١٠ يا ٢١٧١ حرف است.

٢. در ترتيب نزول، پنجاه و هفتمين و در ترتيب قرآن کريم سى و يکمين سوره است.

٣. پس از سوره صافات و پيش از سوره سبأ در مکه نازل شد؛ مگر آيات ٢٧ و ٢٩ که مدنى است.

٤. از نظر کمّيت، از سوره‌هاى مثانى و مقدارى کمتر از يک حزب قرآن است.

٥. هفدهمين سوره‌اى است که با حروف مقطعه آغاز شد.

٦. گفته‌اند آيه ٢٣ آن نسخ شده است.

مطالب سوره لقمان:

١. عظمت و هدايتگرى قرآن براى مؤمنان؛

٢. نشانه‌هاى خدا در آفرينش؛

٣. سخنان حکيمانه لقمان؛

٤. معاد و احوال قيامت.

[١]سخاوي ، علي بن محمد ، ٥٥٨-٦٤٣ق.;جمال القراء و كمال الاقراء;جلد١;صفحه ٤٥٢
[٢]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٦;صفحه ٢٠٩
[٣]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٤]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٥
[٥]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٦
[٦]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٤١-٤٣)
[٧]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١٧;صفحه ٥
[٨]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٢٩٣
[٩]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٣٧٠